بررسی و ارزیابی وضعیت پایداری شهری بر اساس ابعاد رشد عمودی (نمونۀ موردی: مناطق 7، 8، 10، 12 و 14 شهر اصفهان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

آثار اقتصادی و زیست­محیطی گسترش پراکندة مناطق شهری، صاحب­نظران مسائل شهری را به­سمت یافتن راهبردهایی برای مقابله با این امر کشاند و رشد عمودی به­عنوان راهبردی جامع برای مقابله با گسترش پراکندۀ مناطق پیرامونی شهرها مطرح­شد. هرچند، این راهبرد دارای مشکلات فراوانی بود. در این راستا، هدف تحقیق بررسی وضعیت پایداری در مناطق شمالی شهر اصفهان ( مناطق 7، 8، 10، 12 و 14 ) بر اساس ابعاد رشد عمودی می­باشد. تحقیق حاضر از نظر ماهیت و روش، توصیفی و از نظر هدف، کاربردی است. داده­ها­ به دو طریق اطلاعات کتابخانه­ای و میدانی (پرسش­نامه سرپرست خانوار) جمع­آوری گردید. جامعة آماری شامل سرپرست خانوارهای مناطق مورد مطالعه بر اساس سرشماری 1395، برابر با 284520 نفر می­باشد که با استفاده از روش نمونه­گیری کوکران، 384 نفر به­عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. از آزمون تی تک­نمونه­ای و معادلات ساختاری برای تجزیه­وتحلیل داده­ها، همچنین از مدل رتبه­بندی «Mabac» و نقشه­های توزیع فضایی هات اسپات، کریجینگ و خودهمبستگی مکانی جهت سطح­بندی و نمایش محدودة­ مورد مطالعه استفاده گردید. نتایج آزمون تی تک­نمونه­ای نشان­داد که وضعیت پایداری مناطق 7، 8، 10، 12 و 14 بر اساس ابعاد رشد عمودی، پایین­تر از حد مبنای 3 بوده است. به این معنی که تمامی مناطق در وضعیت مطلوب قرار ندارند. نتایج حاصل از معادلات ساختاری حاکی از آن است که بیشترین ضریب تأثیر ابعاد رشد عمودی، به­ترتیب مربوط به کالبدی-زیرساختی و اجتماعی- فرهنگی با ارزش 301/0 و 297/0  می­باشد. نتایج مدل رتبه­بندی «ماباک» نشان­داد که منطقة 10 با مقدار 636/8- در رتبه اول، منطقه 8 با مقدار 714/8- در رتبه دوم، منطقه 7 با 821/8- در رتبه سوم، منطقه 12 با  029/9- در رتبه چهارم و نهایتاً منطقه 14 با مقدار 577/9- در رتبه پنجم قرار گرفتند. به­طور کلی، می­توان نتیجه گرفت که از بین مناطق شمالی شهر اصفهان، منطقه 8 و 10 دارای وضعیت مناسب رشد عمودی و منطقه 12 و 14  دارای وضعیت نامناسب رشد عمودی در جهت دست­یابی به شاخص­های پایداری می­باشند؛ از این­رو توجه جدی مسئولین ذی­ربط به منطقه 14و12 را می­طلبد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Review and Evaluation the State of Urban Sustainability Based on the Dimensions of Vertical Growth(Case study: Regions 7, 8, 10, 12 and 14 of Isfahan City)

نویسندگان [English]

  • Marzieh Sedaghat Kish 1
  • Hamidreza Varesi 2
  • Amir Reza Khavarian Garmsir 3
1 PhD Student of Geography and Urban Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
2 Professor of Geography and Urban Planning, Faculty of Geographical Sciences and Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
3 Assistant Professor of Geography and Urban Planning, Faculty of Geographical Sciences and Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده [English]

The economic and environmental effects of the sprawling expansion of urban areas led urban experts to find strategies to deal with this issue, and vertical growth was proposed as a comprehensive strategy to deal with the sprawling expansion of peri-urban areas. However, this strategy had many problems. In this regard, the aim of the research is to investigate the sustainability situation in the northern areas of Isfahan (regions 7, 8, 10, 12 and 14) based on the dimensions of vertical growth. The present study is descriptive in nature and method and applied in purpose. Data were collected in two ways: library and field information (household head questionnaire). The statistical population includes the heads of households in the studied areas based on the 2016 census, equal to 284,520 people, of which 384 people were selected as the sample size using the Cochran sampling method. One-sample t-test and structural equations were used to analyze the data, as well as the Mabac ranking model and hotspot spatial distribution maps, kriging, and spatial autocorrelation to level and display the study area. The results of the one-sample t-test showed that the stability status of regions 7, 8, 10, 12, and 14 based on vertical growth dimensions was lower than the base 3 limit. This means that not all regions are in a desirable state. The results of the structural equations indicate that the highest coefficient of influence of vertical growth dimensions is related to physical-infrastructure and socio-cultural with values ​​of 0.301 and 0.297, respectively. The results of the Mabak ranking model showed that District 10 ranked first with a value of -8.636, District 8 ranked second with a value of -8.714, District 7 ranked third with a value of -8.821, District 12 ranked fourth with a value of -9.029, and finally District 14 ranked fifth with a value of -9.577. In general, it can be concluded that among the northern regions of Isfahan, regions 8 and 10 have a suitable vertical growth situation and regions 12 and 14 have an unsuitable vertical growth situation in order to achieve sustainability indicators; therefore, regions 12 and 14 require serious attention from relevant authorities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban sustainability
  • Vertical growth
  • Compact city
  • Isfahan city
امینی، صبا؛ حسینی، سیدباقر؛ نوروزیان­ملکی، سعید (1392). بررسی تطبیقی میزان رضایت­مندی ساکنان بین دو نمونه از مجتمع­های مسکونی میان مرتبه و بلندمرتبه، نمونه­های موردی: مجتمع­های مسکونی شهید محلاتی و سبحان. معماری و شهرسازی آرمانشهر، 6 (11)، 1-13.
https://www.armanshahrjournal.com/article_33461.html
آذربرزین، نیلوفر؛ مرصوصی، نفیسه؛ حلبیان، امیرحسین؛ شاهینی­فر، مصطفی (1403). مدل‌سازی اثرات بلندمرتبه‌سازی بر تغییرات محیط‌زیست شهری با رویکرد معادلات ساختاری (نمونه موردی: کلان‌شهر اهواز). جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، 22 (2)، 75-102.
آروین، محمود؛ پوراحمد، احمد (1401). مدل­سازی ساختاری سنجش پذیرش اجتماعی شهر فشرده (مورد مطالعه: شهر اهواز). کاوش­های جغرافیایی مناطق بیابانی، 10 (1)، 216-189.
اسماعیلی، محمد؛ مشیری طیبی­نژاد، سیّدرحیم (1403). بررسی تطبیقی بلند­مرتبه­سازی و ویلاسازی (نمونه موردی: شهر جدید امیرکبیر و شهر جدید مهاجران). فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه­ای، 5 (1)، 75-90.
بهزادپور، محمد؛ گنجه­فر، لاوین؛ اصغری، فرزانه (1400). تبیین توسعة پایدار و عوامل مؤثر بر پایداری شهری (نمونه موردی: شهرستان پردیس). معماری سبز، 7 (3)، 31-40.
https://ensani.ir/fa/article/503511
پارسی­پور، حسن (1400). امکان­سنجی بلندمرتبه­سازی در شهر بجنورد. مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، 16 (2)، 269-280.
پوربهی، طیبه؛ جعفری­نیا، غلامرضا؛ شمس­الدینی، علی (1400). بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر توسعة پایدار شهری بوشهر. جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه­ای، 12 (3)،  217-200.
تکمیل، امیرحسین؛ حق­پناه، مریم؛ عبدالله­زاده، سیمین؛ علیزاده وندچالی، فاطمه (1404). تحلیل عوامل زیست‌پذیری فضاهای میانی ساختمان‌های بلندمرتبه به­منظور تحقق توسعه پایدار. مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 12 (1)، 63-90.
حسین­پور، ویدا؛ اصغری، حسین؛ پورشیخیان، علیرضا؛ حسنی­مهر، سیده­صدیقه (1402). واکاوی پیامدهای کالبدی-محیطی ناشی از افزایش بلندمرتبه‌سازی در کلان‌شهرهای ایران (مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز). جغرافیا و مطالعات محیطی، 12 (46)، 109-96.
https://journals.iau.ir/article_697473.html
حسین­زاده­دلیر، کریم؛ حیدری، محمدجواد (1390). تحلیلی بر بلند­مرتبه­سازی و معایب آن در ایران. رشد آموزش جغرافیا، شماره 95، 1-13.
https://www.roshdmag.ir/fa/humansciences/geography
حسین­پور، ویدا؛ اصغری، حسین؛ پورشیخیان، علیرضا؛ حسنی­مهر، سیده صدیقه (1401). تحلیل فضایی- مکانی پدیده بلندمرتبه سازی (مورد مطالعه: کلان­شهر تبریز). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 6 (4)، 766-779.
خلوتی، شهره؛ دهباشی­شریف، مزین؛ پورزرگر، محمدرضا (1400). بررسی نقش ضوابط در ساختار فضایی ساختمان‌های بلندمرتبه مسکونی شهر تهران (نمونه موردی: ساختمان‌های بلندمرتبه 1399-1370). فضای زیست، 1 (2)، 149-171.
https://sanad.iau.ir/Journal/lsj/Article/951851
خورسند، رامین؛ عمران­زاده، بهزاد؛ مطهر، رضا (1403). تحلیلی بر بلندمرتبه‌سازی درایران: پیامدها، آسیب‌ها و راهبردها (بررسی و نقد مصوبه شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران پیرامون مکان­یابی و ضوابط و مقررات ساخت بناهای بلندمرتبه در محدودة شهر تهران(. پژوهش­های معماری اسلامی، 43، 96-114.
درویشی، یوسف؛ صادقی، کریم­زمان (1401). بررسی پیامدهای بلندمرتبه­سازی ساختمان­های شهری بر گسترش افقی شهر، حقوق همجواری و حل مشکل زمین (مطالعه موردی مناطق 2 و 4 شهر تبریز). جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه­ای، 12 (48)، 528-546.
درویشی، یوسف؛ منصور، رضاعلی (1401). بررسی پیامدهای بلندمرتبه­سازی ساختمان­های شهری بر گسترش افقی شهر، حقوق همجواری و حل مشکل زمین (مطالعه موردی: مناطق 2 و 4 شهر تبریز). جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه­ای، 12 (4)، 528-546.
شجاعی، محمد؛ پولادی، پیمان (1398). مطالعه ضرورت­ها و چالش­های بلند­مرتبه­سازی (­مطالعه موردی: شهرستان چالوس). جغرافیا و روابط انسانی، 2 (1)، 132-149.
https://www.gahr.ir/article_91501.html
شماعی، علی؛ جهانی، رحمان (1390). بررسی اثرات توسعه عمودی شهر بر هویت محله­ای (مطالعه موردی، منطقه 7 تهران). مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شماره 6، 73-82.
https://iic.ihss.ac.ir
شهرداری اصفهان. (1401). مرکز آمار و اطلاعات.
شیعه، اسماعیل؛ وحید، آرش؛ صارمی، حمیدرضا (1397). عوامل مؤثر در مکان‌یابی ساختمان‌های بلندمرتبه با تأکید بر پایداری محیط‌زیست (مطالعۀ موردی: شهر قزوین). پژوهش­های جغرافیای انسانی، 50 (4)، 873-890.
طاهری، فروزان؛ رهنما، محمدرحیم؛ خوارزمی، امیدعلی؛ خاکپور، براتعلی (1401). بررسی وضعیت فشردگی شهر شاندیز با تأکید بر نظریة شهر اکولوژیک. مجله جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، 20 (2)، 50-27.
عظیمی­آقداش، محمد (1403). ضوابط بلندمرتبه­سازی. انتشارات نوآور: تهران.
https://noavarpub.com/product
علیپور­نخی، عباس؛ رسولی، سیدحسن؛ ابراهیمی­سرایی، محمد؛ غلامی­پویا، محمدرضا (1403). تحلیل ادراکی-محیطی تأثیر بلند­مرتبه­سازی بر روی وضعیت اجتماعی شهروندان ساری. اکولوژی انسانی، 3 (8)، 564-587.
غفوری، عطیه؛ وبر، کریستین (1399). فضاهای شهری چندعملکردی: راهکاری برای افزایش کیفیت زندگی شهری در شهرهای متراکم. نشریه علمی منظر، 12 (51)، 47-36.
فردوسی، سجاد؛ جلالی، محبوبه؛ شکری­فیروز­جاه، پری (1395). پیامدهای محیطی ناشی از افزایش تراکم و بلندمرتبه­سازی در شهرها. حقوق محیط­زیست، 1 (1)، 9-18.
https://journals.pnu.ac.ir/article_3135.html
فرقانی، حجت؛ رهنما، محمدرحیم؛ صابری­فر، رستم؛ رحیمی، حسین (1399). تحلیل اثرات بلندمرتبه­سازی بر فرم شهری کلان­شهر مشهد. مجله جغرافیا و توسعه فضای شهری، 7 (1)، 229-209.
قربانی، رسول؛ طاهونی، مهدیه (1398). بررسی رشد فرم فضایی-کالبدی شهر با استفاده از مدل­های کمّی (مطالعة موردی: شهر سردرود). نشریه علمی جغرافیا و برنامه­ریزی، 24 (74)، 195-181.
کریمی­مشاور، مهرداد؛ سجادزاده، حسن؛ تروشه، حسین (1398). رابطه ارتفاع ساختمان‌های بلند با سلامت روان شهروندان؛ مطالعه موردی: مجتمع سعیدیه همدان. مطالعات شهری، 9 (23)، 51-62.
Doi: 10.34785/J011.2019.303
کشمیری، هادی؛ توکلی­کازرونی، مهدی (1397). تأثیر عوامل بلندمرتبه بر ارتقاء فرهنگ سکونتگاهی شهر شیراز با بهره‌گیری از مدل تحلیل شکاف. معماری و شهرسازی ایران، 9 (2)، 17-32.
گرجی، مهدی (1400). ارزیابی سیاست­ها و رویه­های بلندمرتبه­سازی از منظر ایمنی و مدیریت بحران مطالعه موردی: منطقه یک تهران). مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری، 7 (1)، 97-123.
https://irijournals.com/journals/geography/v7-i1-spring00
محمودزاده، حسن؛ عابدینی­ایرانق، رویا (1398). تلفیق اصول رشد هوشمند و استرتژی توسعة میان­افزا در شناسایی ظرفیت­های کالبدی توسعة درونی شهر (مطالعة موردی: منطقه 3 تبریز). جغرافیا و توسعه، شماره 56، 72-57.
موحد، علی؛ شهسوار، امین (1399). تحلیل رضایت شهروندان از گسترش بلندمرتبه­سازی و توسعة فشرده شهری (مطالعة موردی: منطقه یک شهر ارومیه). جغرافیا و برنامه­ریزی، 24 (74)، 261-249.
وارثی، حمیدرضا؛ کریمی، لیلا (1396). تحلیل جغرافیایی ساختمان‌های بلندمرتبه (مطالعه موردی: مناطق جنوب رودخانه زاینده‌رود در شهر اصفهان). آمایش جغرافیایی فضا، 7 (24)، 1-15.
https://gps.gu.ac.ir/article_50839.html
یوسف­زاده­فرخی، سئودا؛ موسوی، میرسعید (1397). رابطه برخی عوامل اجتماعی مرتبط با میزان رضایت از کیفیت زندگی در مجتمع‌های مسکونی (مجتمع آفتاب و برج تابان شهرک ولیعصر تبریز). مطالعات جامعه­شناسی، 11 (40)، 101-117.
https://journals.iau.ir/article_544530.html
Resources
Al Kodmany, Kh. (2018). The Logic of Vertical Density: Tall Buildings in the 21st Century City. International Journal of High-Rise Buildings Volume 1 Number, 131-148.
https://koreascience.or.kr/article/JAKO201208160369033.page
Chen, Z., Chen, T., Lin, Y., & Wang, J. (2025). Building tall, falling short: An empirical assessment of Chinese skyscrapers. Journal of Urban Economics, 145, 103731.‏
Edgington, C. (2024, September). Briefing: Balance–tall buildings, old, new and carbon dioxide: a London perspective. In Proceedings of the Institution of Civil Engineers-Civil Engineering (pp. 1-4). Emerald Publishing Limited.‏
Eichner, M., & Ivanova, Z. (2018). Socioecological Aspects of High-rise Construction. In Proceedings of the E3S Web of Conferences, Polanica-Zdrój, Poland, 16–18 April 2018.
https://www.researchgate.net/publication/323580885_Socioecological_Aspects_of_High-rise_Construction
Fredericks, J. (2020). From smart city to smart engagement: Exploring digital and physical interactions for playful city-making. Making smart cities more playable, pp. 107-128.
https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-981-13-9765-3_6
Haliza, A. R. (2016). Air Pollution in Urban Areas and Health Effects. International Journal of the Malay World and Civilisation, 4(2), 25-33.
http://journalarticle.ukm.my/10944/
Ihsan Abbas, J., Haider Majid, H., Sabeeh Lafta, F., Khaleel H. (2021). Evaluating the structure of Al-Kut city according to sustainability. IOP Conf. Series: Earth and Environmenal Science 779.
Doi: 10.1088/1755-1315/779/1/012021
Li, W., Li, H., Liu, Y., Wang, S., Pei, X., & Li, Q. (2020). Fire risk assessment of high-rise buildings under construction based on unascertained measure theory. PLoS one, 15(9), e0239166.‏
DOI: 10.1371/journal.pone.0239166
Liu, Sh., Qipeng, L., Yuan, L., Zhifei, L., & Chunbo, H. (2021). Spatio–Temporal Heterogeneity of Urban Expansion and Population Growth in China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18 (24), 13031.
Nugroho, N. Y., Triyadi, S., & Wonorahardjo, S. (2022). Effect of highrise buildings on the surrounding thermal environment. Building and Environment, 207, 108393. https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2022BuEnv.2070839 3N/abstract
Song, X., Feng, Q., Xia, F., Li, X., & Scheffran, J. (2021). Impacts of changing urban land-use structure on sustainable city growth in China: A population-density dynamics perspective. Habitat International, 107, 102296.
Stamopoulos, D., Dimas, P., Siokas, G., & Siokas, E. (2024). Getting smart or going green? Quantifying the Smart City Industry's economic impact and potential for sustainable growth. Cities, 144, 104612.
Walzberg, J., Lonca, G., Hanes, R. J., Eberle, A. L., Carpenter, A., & Heath, G. A. (2021). Do we need a new sustainability assessment method for the circular economy? A critical literature review. Frontiers in Sustainability, 1, 12.
Zhoue, P., Lie, Y., Chen, Y., Zeng, C. & Wang, Z. (2015). Prediction of the spatial distribution of high-rise residential building by the use of a geographical field based auto logistic regression model. Journal of housing and the built environment, 30, 487-508.