واکاوی عوامل خانوادگی مؤثر بر فقر شهری با استفاده از مدل معادلات ساختاری (نمونۀ موردی: پلدختر لرستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استاد گروه جغرافیا، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.

چکیده

خانوارهای شهری پلدختر همانند سایر شهرهای متوسط و کوچک­اندام کشور که رویة کشاورزی دارند، با مسائلی چون: بیکاری، فقدان نوآوری و فن­آوری­های، پایین­بودن درآمد، عدم پایداری اشتغال و فقدان انگیزه برای زندگی مواجه هستند که این مسائل زمینه­ساز مشکلات زیادی برای خانوار­های این نوع شهرها شده و باعث بروز نابسامانی­هایی چون مهاجرت و مهم­تر از همه افزایش فقر آن­ها شده است. در این زمینه مجموعه عوامل و سرمایه­های خانوادگی بر فرصت­های معیشتی و یا بر فقر آن­ها تأثیرگذار است. شناسایی نوع عامل راه­حل مفیدی برای برنامه­ریزان توسعة شهری و کاهش فقر می­باشد. در پژوهش حاضر به شناسایی عوامل و سرمایه­های خانوادگی مؤثر فقر شهری پلدختر پرداخته شد. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش به­صورت توصیفی-تحلیلی است. جامعة آماری، خانوارهای شهری پلدختر است که با استفاده از نمونه­گیری سهمیه­ای و تصادفی ساده 380 خانوار انتخاب شد. برای گردآوری داده­ها با توجه به مدل­ها و اهداف از پرسش­نامه و سؤالات کمّی (طیف لیکرت) استفاده شد. برای تجزیه­وتحلیل داده­ها و شناسایی عوامل خانوادگی از معادلات ساختاری (SEM) در نرم­افزار «Amos» استفاده گردید. جهت شناسایی راهکارهای کاهش فقر نیز از روش­های کیفی مانند مصاحبه استفاده شد. نتایج پژوهش نشان­داد که عوامل اقتصادی/مالی با ضریب تأثیر 68/0، فیزیکی با ضریب 32/0، اجتماعی با ضریب تأثیر 11/0 و سرمایة انسانی با ضریب تأثیر 05/0 بیشترین تأثیر را بر فقر شهری داشته است. نتایج طرح در زمینة راهکارهای کاهش فقر نشان­داد که ایجاد فرصت‌های شغلی انعطاف‌پذیر خانوادگی، سرمایه‌گذاری در محلات و مناطق محروم شهری، ارتقای آموزش و مهارت‌آموزی افراد فقیر شهری، حمایت از اقلیت‌ها، مهاجران و افراد فقیر (آموزش و خدمات)، مشارکت­دادن ساکنان محله‌های فقیرنشین در تصمیم‌گیری‌های شهری، مبارزه با فساد و توزیع عادلانه منابع عمومی، بهسازی سکونتگاه‌های فقیر و غیررسمی و گسترش و توسعة حمل­ونقل عمومی رایگان مهم­ترین اقدامات کاهش فقر شهری در شهر پلدختر می­باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analysis of Family Factors Affecting Urban Poverty Using Structural Equation Model (Case Study: Pol-e Dokhtar, Lorestan)

نویسندگان [English]

  • Sadegh Allahyari 1
  • Ali Shakour 2
1 Assistant Professor, Department of Geography, Payam Noor University, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Geography, Marvdasht Branch, Islamic Azad University, Marvdasht, Iran
چکیده [English]

 
The urban households of Pol-e-Dokhtar, like those in other medium and small cities across the country that follow an agricultural lifestyle, face issues such as unemployment, lack of innovation and technology, low income, employment instability, and a lack of motivation for living. These problems have created many challenges for households in these types of cities, leading to issues such as migration and, most importantly, an increase in poverty among them. In this context, a set of factors and household assets influence their livelihood opportunities or their poverty levels. Identifying the types of these factors and assets can provide useful solutions for urban development planners and poverty reduction.
This study focused on identifying the effective household factors and assets related to urban poverty in Pol-e-Dokhtar. The research is practical in purpose and, methodologically, descriptive and analytical. The statistical population consisted of urban households in Pol-e-Dokhtar, with a sample of 380 households selected through quota and simple random sampling. To collect data—considering the models and objectives—questionnaires and Likert-scale quantitative questions were used. Structural Equation Modeling (SEM) in Amos software was employed to analyze the data and identify household factors. For identifying solutions to reduce poverty, qualitative methods such as interviews were used.
The results showed that economic/financial factors, with a impact coefficient of 0.68, physical factors at 0.32, social factors at 0.11, and human capital with 0.05, had the greatest influence on urban poverty. Regarding strategies to reduce poverty, the findings indicated that creating flexible family employment opportunities, investing in deprived urban neighborhoods, improving education and skills training for urban poor, supporting minorities, migrants, and impoverished individuals (through education and services), involving residents of poor neighborhoods in urban decision-making, fighting corruption, ensuring equitable distribution of public resources, upgrading poor and informal settlements, and expanding free public transportation are the most important actions to reduce urban poverty in Pol-e-Dokhtar. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Poverty
  • Regional inequality
  • Household assets/wealth
  • Urban development
  • Pol-e-Dokhtar City

مراجع

ارشدی، علی؛ کریمی، عبدالعلی. (1392). بررسی وضعیت فقر مطلق در ایران در سال­های برنامة اول تا چهارم توسعه، فصلنامه سیاست­های راهبردی و کلان، (1): 35- 64.DOI: 10.30507/jmsp.2013.3268
اسفندیاری، ساسان؛ نبی­ئیان، صدیقه. (1397). بررسی تأثیر فقر بر مهاجرت از روستا به شهر در ایران، فصلنامة اقتصاد کشاورزی و توسعه، 26 (101):  1- 27. https://doi.org/10.30490/aead.2018.65197
اوین، الس؛ میلر، اس. ام؛ عبدالصمد، سید. (1381). چشم­انداز جهانی فقر، کتاب راهنمای پژوهش­های بین­المللی فقر، ترجمه ایزدی، پیروز و نوشمند، محمد اسماعیل، تهران: ارغنون.
بابایی­سمیرمی، محمدرضا؛ احسان­فر، محمدحسین؛ بگنجی، راضیه. (1402). عوامل مؤثر بر فقر شهری در محله‌های­حاشیه‌نشین شهری (مطالعة موردی: گنبدکاووس). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 4(11)، 1-17. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27173747.1402.4.11.1.3
بمانیان، محمدرضا؛ رضایی­راد، هادی؛ منصور رضایی، مجید. (1390). ارزیابی خصیصه­های اقتصادی در شناسایی گستره­های فقر شهری با استفاده از رویکردهای Delphi و AHP (مطالعة موردی: شهر کاشمر)، فصلنامه مدیریت شهری، 5 (2): 153- 166.
پاپلی­یزدی، محمدحسین؛ ابراهیمی، محمدامیر (1391). نظریه­های توسعة روستایی، تهران، انتشارات سمت، چاپ هفتم.
حسن زاده, علی . (1379). بررسی عوامل موثر بر فقر ؛ مطالعه موردی ایران. پژوهش‌های اقتصادی ایران، شماره 4 و 5(بهار و تابستان)), 130-184.
خداداد، مهدی (1398). تحلیلی بر اثرات فقر بر تخریب محیط­زیست در سکونتگاه­های روستایی، مجله علوم جغرافیایی، 30: 120- 135. https://sanad.iau.ir/Journal/geographic/Article/919128
زیبایی، منصور؛ شوشتریان، آشان. (1386). بررسی پویایی فقر در ایران با استفاده از داده­های مرکب خانوارهای روستایی و شهری، فصلنامه پژوهش­های اقتصادی ایران، 9 (32): 55- 84.https://ijer.atu.ac.ir/article_3625.html
شکویی، حسین (1378). جغرافیا و برنامه­ریزی، مجموعه­مقالات همایش پژوهش­ها و قابلیت­های علم جغرافیا در عرصه سازندگی15– 16 مهرماه 1376، موسسة جغرافیای دانشگاه تهران، انتشارات دانشگاه تهران،  245 – 257.
صامتی، مجید؛ کرمی، علیرضا (1383). بررسی تأثیر هزینه­های دولتی در بخش کشاورزی بر کاهش فقر روستایی در کشور، مجله تحقیقات اقتصادی، 39 (4): 213- 234. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.00398969.1383.39.4.8.3                     
صمدی، علیرضا؛ اربابی­سبزوایی، ازاده؛ جودکی، حمیدرضا؛ عضدی، امیر؛ ادیبی، طوبی؛ سعدی­نژاد، فاطمه (1403). خوانش پیشران‌های مؤثر بر کاهش فقر شهری در بافت‌های تاریخی با تأکید بر رویکرد توانمندسازی؛ مورد پژوهی: بافت تاریخی شهر یزد. فصلنامه چشم انداز شهرهای آینده.۵ (۳)، ۹۹-۱۱۵. http://jvfc.ir/article-1-260-fa.html
طولابی­نژاد، مهرشاد؛ بذرافشان، جواد؛ قنبری، سیروس (1397). تبیین محرومیت روستایی بر اساس شاخص­های منطقه­ای مورد: شهرستان پلدختر . اقتصاد فضا و توسعة روستایی. ۷ (۲۴)، ۱۸۵-۲۱۰   http://doi.jvfc.ir/article-21-3305-fa.html
غضنفری اقدم؛ کمال، میلا علمی، زهرا (1397). عوامل مؤثر بر شکل­گیری طبقات فقیر در ایران (رویکرد داده­های شبه­تابلویی)، نشریة علمی سیاست­گذاری اقتصادی، 11 (21): 25- 53.  https://doi.org/10.22034/epj.2019.1439
فطرس، محمدحسن؛ شهبازی، فاطمه (1394). بررسی وضعیت فقر و نابرابری در مناطق شهری و روستایی ایران طی سال­های پیش و پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه­های نقدی (1381- 1391)، فصلنامه سیاست­های مالی و اقتصادی، 3 (9): 7- 36 .http://qjfep.ir/article-1-170-fa.html
قربانی، رسول؛ ده­ده­زاده سیلابی، پروین­ (1400). تحلیل فضایی الگوی فقر شهری با تأکید بر شاخص­های اجتماعی و عوامل مؤثر بر سازمان‌یابی آن؛ مطالعة موردی: (شهر اردبیل). جغرافیای اجتماعی شهری، 8(2)، 107-87.DOI: 10.22103/JUSG.2021.2048
گودرزی، مجید؛ مرادی، هوشنگ (1401). بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر پدیدۀ فقر شهری در کلان‌شهر اهواز. جغرافیای اجتماعی شهری، 9(2)، 47-64.https://doi.org/10.22103/JUSG.2022.2074
محمدی­یگانه، بهروز؛ چراغی، مهدی؛ یزدانی، زهرا (1393). تحلیل­عوامل مؤثر بر توزیع فضایی فقر در نواحی روستایی، با تأکید بر ویژگی­های اقتصادی- اجتماعی،مورد شناسی؛ دهستان محمودآباد، شهرستان شاهین­دژ، جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 5 (13): 83- 96.                                                                                
https://doi.org/10.22111/gaij.2014.1775
محمودی، وحید؛ صمیمی­فر، سیدقاسم (۱۳۸۴). فقر قابلیتی، مجله رفاه اجتماعی، ۴ (۱۷): ۵- ۲۷. http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2112-fa.html   
میری­آشتیانی، الهام (1390). مقدمه­ای بر آسیب­شناسی مسائل اجتماعی ایران، تهران: انتشارات فرهنگ.
نیازی، محسن؛ عشایری، طاها؛ سعادتی، موسی، منتظری­خوش، حسن؛ عمرانی­نژاد، فاطمه (1396). ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ­ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻓﻘﺮ روﺳﺘﺎﯾﯽ: ﻣﻄﺎﻟﻌﻪای در ﺑﺎب روﺳﺘﺎﻫﺎی اﺳﺘﺎن اردﺑﯿﻞ، مسائل اجتماعی ایران، 8 (1): 167- 188.http://jspi.khu.ac.ir/article-1-2730-fa.html
   Adeleke, R., Alabede, O., Joel, M., & Ashibuogwu, E. (2023). Exploring the geographical variations and influencing factors of poverty in Nigeria. Regional Science Policy & Practice, 15(6), 1182-1198.https://doi.org/10.1111/rsp3.12621
Ahmed, A., Asabere, S. B., Adams, E. A., & Abubakari, Z. (2023). Patterns and determinants of multidimensional poverty in secondary cities: Implications for urban sustainability in African cities. Habitat International, 134, 1027- 1035 .https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2023.102775.
Ahmed, S. A. Diffenbaugh, N. S. &Hertel, T. W. (2009), Climate volatility deepens poverty vulnerability in developing countries: Environmental Research Letters, 4. http://dx.doi.org/10.1016/j.habitatint.2023.102775
Asian Economic News. (2007), Agricultural Investment Needed to Halve Poverty says World Bank: http: //findarticles.com, October.
Benevenuto, R. and Caulfield, B. (2020), Measuring access to urban centres in rural Northeast Brazil A spatial accessibility poverty index:Journal of Transport Geography,  82: 1- 15. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2019.102553
Berchoux, T. Watmough, G. R.  Johnson, F. A. Hutton, C. W. Atkinson, P. M. (2020), Collective influence of household and community capitals on agricultural employment as a measure of rural poverty in the Mahanadi Delta, India, KunglVetenskapsAkademien,  49: 381- 298. http://dx.doi.org/10.1007/s13280-019-01150-9.
Berthoud, R. and Bryan, M. (2011), Income deprivation and poverty A longitudinal analysis: Journal of Social Policy, 40: 135- 156. https://doi.org/10.1017/S0047279410000504
Bessell, S. (2015), the individual deprivation measure Measuring poverty as if gender and inequality matter Gender and Development, 23: 223- 240. https://doi.org/10.1080/13552074.2015.1053213
Bonfiglioli, A. (2007), Food and the poor United Nation Capital Fund New York.
Chzhen, Y. and Ferrone, L. (2017), Multidimensional Child Deprivation and Poverty Measurement Case Study of Bosnia and Herzegovina: Social Indicators Research, 131 (3): 999- 1014. DOI: 10.1007/s11205-016-1291-8
De Sherbinin, A. VanWey, L. K. McSweeney, K. Aggarwal, R. Barbieri, A. Henry, S. Hunter, L. M. Twine, W. and Walkeri, R. (2008), Rural household demographics livelihoods and the environment: Global Environmental Change, 18 (1): 38- 53. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2007.05.005
Dunford, M. Gao, B. and Li, W. (2020), Who where and why? Characterizing China’s rural and residual rural poverty population: Area Development and Policy, 5: 89- 118. http://dx.doi.org/10.1080/23792949.2019.1571425
Elshater, A., & Abusaada, H. (2025). Poverty-free urbanism: six qualitative normative factors and 36 procedures for measuring urban poverty from a deprivation perspective. Open House International, 50(2), 392-414.http://dx.doi.org/10.1108/OHI-04-2024-0152.
Finan, F. Sadoulet, E. & De Janvry. A. (2005), Measuring the poverty reduction potential of land in rural Mexico: Journal of Development Economics, 77 (1): 27- 51 .https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2004.02.004.
Fu, M. Exeter, D. J. and Anderson, A. (2015), The politics of relative deprivation A transdisciplinary social justice perspective: Social Science and Medicine,  133: 223- 232. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2014.12.024
Gachanja, J., & Yang, T. (2025). The built environment and multidimensional poverty: exploring accessibility as a mediator of spatial opportunity. Habitat International, 160, 1034-1042. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2025.103402
Gregory, D. Johnston, R. Pratt, G. Watts, M. and Whatmore, S. (2009), The dictionary of Human Geography 5th Edition: A John Wiley & Sons Ltd Publication.
Jiao, X. Pouliot, M. ZenaWalelign, S. (2017), Livelihood Strategies and Dynamics in Rural Cambodia: World Development, 97 (1): 266- 278. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2017.04.019
Kefayat, E., & Thill, J. C. (2025). Urban Street Network Configuration and Property Crime: An Empirical Multivariate Case Study. ISPRS International Journal of Geo-Information, 14(5), 200- 212. http://dx.doi.org/10.3390/ijgi14050200
Kumar, M. (2010), Poverty and Culture of Daily Life Psychology Developing Societies, 22: 331. https://doi.org/10.1177/097133361002200205
Liu, Y. Amin, A. FaizRasool, S. and Uz Zaman, Q. (2020), The Role of Agriculture and Foreign Remittances in Mitigating Rural Poverty  Empirical  Evidence from Pakistan  Risk ManagHealthc Policy,  13: 13- 26.
Reid, P. and Robson, B. (2007), Understanding health inequities Hauora Maori Standards of Health IV a Study of the Years 2000–2005 (Chapter 1): TeRopu Rangahau Hauora aEru Pomare, Wellington.
Runciman, W. G. (1966), Relative Deprivation and Social Justice a Study of Attitudes to Social Inequality in Twentieth-century England Routledge and Kegan Paul: London. https://doi.org/10.2307/589189        
Scoones, I. (2015), Sustainable livelihoods and rural development Practical Action Publishing.
Shenelle, L. J. Desai, S. A. Mutsaa,  E. and Lottering, R. T. (2019), A comparative study of community perceptions regarding the role of roads as a poverty alleviation strategy in rural areas: Journal of Rural Studies, 71: 73- 84. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2019.09.001
Singh, J., Batra, G. S., & Chatrath, S. K. (2025). Digital Capabilities for Urban Poverty Alleviation: Integrating E-Payment Awareness and Credit Utilization Patterns in Indian Slums. Available at SSRN 5223860. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5223860
Singh, R. and Sarkar, S. (2015), Children’s experience of multidimensional deprivation Relationship with household monetary poverty: The Quarterly Review of Economics and Finance, 56: 43- 56. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5223860.
Srinivasan, T. N. (2000), Poverty and under nutrition in South Asia: Food Policy, 25 (3): 231-378. https://doi.org/10.1016/S0306-9192(00)00006-3
Torre, A. and Wallet, F. (2016). Regional Development in Rural Areas Analytical Tools and Public Policies: Springer imprint is published by Springer Nature Switzerland.
Turner, B. L. Kasperson, R. E. Matson, P. A. McCarthy, J. (2003), A framework for vulnerability analysis in sustainability science Proc: National Academy of Sciences of the United States of America, 100 (14): 8074- 8079 .https://doi.org/10.1073/pnas.1231335100.
Vilar-Compte, M., Burrola-Méndez, S., Lozano, A., Ferré-Eguiluz, I. (2021). Urban poverty and nutrition challenges associated with accessibility to a healthy diet: a global systematic literature review. International journal for equity in health, 20, 1-19. https://doi.org/10.1186/s12939-020-01330-0
Wan, C. and Su, S. (2017), China is social deprivation Measurement spatiotemporal pattern and urban applications, Habitat International, 62: 22- 42. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2017.02.007
Warf, B. (2006), Encyclopedia of human geography: Sage Publication USA. https://doi.org/10.4135/9781412952422
Witherick, M. Ross, S. and Small, J. (2001), A Modern Dictionary of Geography: Oxford University Press.
Zarazua, M. (2017), Poverty and Wellbeing Impacts of Microfinance: What Do We Know? https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3076781
Zhou, Y. Gua, Y. Liu, Y. (2020), Health, income and poverty evidence from China’s rural household survey, International Journal for Equity in Health, 19: 2- 12. https://doi.org/10.1186/s12939-020-1121-0
جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای
دوره 15، شماره 57
آذر 1404
صفحه 1-28

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 04 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 22 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش: 30 شهریور 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار