شناسایی و تبیین مؤلفه‌های مؤثر بر زیست‌پذیری شهری پایدار برای سالمندان با رویکرد «گراندد تئوری»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه مراغه، ایران

2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه مراغه، ایران.

چکیده

هدف این پژوهش، شناسایی و تبیین مؤلفه‌های مؤثر بر زیست‌پذیری شهری پایدار برای سالمندان در شهر تبریز و ارائة یک مدل بومی مبتنی بر داده‌های میدانی است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش «گراندد تئوری» انجام­شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۶ نفر از متخصصان و خبرگان حوزة برنامه‌ریزی و طراحی شهری، مدیریت شهری و خدمات سالمندی (اعضای هیئت علمی، مدیران و کارشناسان ارشد شهرداری تبریز، کارشناسان سازمان‌ها و نهادهای متولی امور سالمندان و خدمات اجتماعی در سطح شهر تبریز از جمله بهزیستی و علوم پزشکی گردآوری و با نمونه‌گیری هدفمند/نظری تا دستیابی به اشباع تکمیل­گردید. تحلیل داده‌ها با کدگذاری باز، محوری و انتخابی براساس رویکرد استراوس و کوربین انجام­گرفت. یافته‌ها نشان­داد زیست‌پذیری شهری پایدار برای سالمندان، سازه‌ای چندبُعدی است و در قالب ۱۰ مقولة اصلی تبیین­می‌شود؛ از جمله دسترسی و تحرّک‌پذیری، کیفیت محیط کالبدی و فضاهای عمومی، خدمات سلامت و مراقبت، امنیت و ایمنی، شرایط اقتصادی-معیشتی، زمینه‌های فرهنگی-اجتماعی و حمایتی، ظرفیت نهادی و برنامه‌ریزی، سرمایه و ظرفیت‌های اجتماعی-مدنی، راهبردهای مداخله‌ای و پیامدهای فردی-اجتماعی-شهری. نتیجه‌گیری نشان­می‌دهد ارتقای زیست‌پذیری سالمندان، مستلزم مداخلات یکپارچة کالبدی، خدماتی و نهادی، تقویت مشارکت سالمندان و هماهنگی بین‌بخشی در مدیریت شهری است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Identifying and Explaining the Components Influencing Sustainable Urban Livability for Older Adults: A Grounded Theory Approach

نویسندگان [English]

  • Elaheh Malekzadeh 1
  • Omid Mobaraki 2
1 PhD student in Geography and Urban Planning, University of Maragheh, Maragheh, Iran
2 Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, University of Maragheh,, Maragheh, Iran.
چکیده [English]

This study aims to identify and explain the components influencing sustainable urban livability for older adults in Tabriz and to develop a context-specific (indigenous) model grounded in field data. The research adopts a qualitative approach using Grounded Theory. Data were collected through semi-structured interviews with 16 experts and key informants in urban planning and design, urban management, and elderly-service planning— including relevant faculty members, senior managers and experts of Tabriz Municipality, and specialists from organizations responsible for older adults and social services in Tabriz (e.g., the Welfare Organization and the medical sciences sector). Sampling followed purposeful/theoretical procedures and continued until theoretical saturation was achieved. Data analysis was conducted through open, axial, and selective coding based on the Strauss and Corbin approach. The findings indicate that sustainable urban livability for older adults is a multidimensional construct, explained through ten main categories: accessibility and mobility; quality of the built environment and public spaces; health and care services; safety and security; economic–livelihood conditions; cultural–social and supportive contexts; institutional and planning capacity; social–civic capital and capacities; intervention strategies; and individual, social, and urban outcomes. Overall, enhancing older adults’ livability requires integrated physical, service, and institutional interventions, strengthening older adults’ participation, and promoting cross-sectoral coordination in urban governance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • urban livability
  • older adults
  • urban sustainability
  • grounded theory

مراجع

نظم فر، حسین؛ شیرنیا پاریجانی، امین؛ شکری فیروزجاه، پری؛ و حاتمی خانقاهی، توحید. (1402). ارزیابی شاخص‌های شهر دوستدار سالمند مطالعه موردی: مناطق شهر بابل، مجله آمایش جغرافیایی فضا، 13(1)، 39-56. https://doi.org/10.30488/gps.2022.340310.3533
شیرنیا پاریجانی، امین؛ نظم فر،حسین؛ شکری فیروزجاه، پری و حاتمی خانقاهی، توحید . (1401). ارزیابی زیست پذیری فضاهای شهری از منظر سالمندان با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری ( PLS ) مورد مطالعه : شهر بابل، برنامه ریزی توسعه کالبدی، 9(4)، 15-30.  doi: 10.30473/psp.2023.61759.2542
 
References
Buffel, T., Handler, S., & Phillipson, C. (2018). Age-friendly cities and communities: A global perspective. Policy Press.
Chen, X., Lee, C., & Huang, H. (2022). Neighborhood built environment associated with cognition and dementia risk among older adults: A systematic literature review. Social Science & Medicine, 292, 114560. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114560
Figueiredo, M., Eloy, S., & Marques, S. (2025). Age-friendly cities and active mobility: A thematic analysis based on immersive 360-degree video elicitation. Cities, 166, 106260. https://doi.org/10.1016/j.cities.2025.106260
Foglia, C., Parisi, M. L., & Pontarollo, N. (2023). Building (back) better cities for aged people in Europe. Cities, 141, 104479. https://doi.org/10.1016/j.cities.2023.104479
Jian, I. Y., Mo, K. H., Ng, E., Chen, W., Jim, C. Y., & Woo, J. (2025). Age-friendly spatial design for residential neighbourhoods in a compact city: Participatory planning with older adults and stakeholders. Habitat International, 161, 103428. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2025.103428
Jiaxuan E,., Xia, B., Chen, Q., Buys, L., Susilawati, C., & Drogemuller, R. (2024). Impact of the built environment on ageing in place: A systematic overview of reviews. Buildings, 14(8), 2355. https://doi.org/10.3390/buildings14082355

Kim, K., Thomas, B D., &  Burnette, D. (2022). Age-friendly communities and older adults’ health. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(15), 9292. https://doi.org/10.3390/ijerph19159292.

Mouratidis, K. (2021). Urban planning and quality of life: A review of pathways linking the built environment to subjective well-being. Cities, 115, 103229. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103229. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103229.
Phillipson, C. (2020). Ageing and urban society: Growing old in the ‘Century of the City’. Routledge Handbook of Urban Studies, or similar urban ageing source. DOI:10.4135/9781446200933.n46
Ramaswami, A., Russell, A. G., Culligan, P. J., Sharma, K. R., & Kumar, E. (2020). Meta-principles for developing smart, sustainable, and healthy cities. Science, 352(6288), 940–943. https://doi.org/10.1126/science.aaf7160
Salmistu, S., & Kotval, Z. (2023). Spatial interventions and built environment features in developing age-friendly communities from the perspective of urban planning and design. Cities, 141, 104417. https://doi.org/10.1016/j.cities.2023.104417

Schindler, M., & Dionisio, R. (2024). Planning for urban livability: Integrating socio-spatial indicators in city-making. Journal of Urban Technology, 31(3), 53–82. https://doi.org/10.1080/10630732.2024.2391889

Shaheen, S., Finson, R., Bhattacharyya, A., & Jaffee, M. (2016). Moving toward a sustainable California: Exploring livability, accessibility, and prosperity. Transportation Sustainability Research Center (TSRC), University of California, Berkeley.
Statistical Center of Iran. (2022). National population and housing census results
United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. (2019). World population ageing 2019: Highlights. United Nations.
van Hoof, J., Kazak, J. K., Perek-Białas, J., & Peek, S. T. M. (2021). Ten questions concerning age-friendly cities and communities and the built environment. Building and Environment, 199, 107922. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2021.107922   
World Health Organization. (2007). Global Age-friendly Cities: A Guide. WHO. https://extranet.who.int/agefriendlyworld/age-friendly-cities-framework/
World Health Organization. (2018). Ageing and health fact sheet. WHO. Retrieved from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health
Xia, et al. (2024). The role of the built environment in supporting aging in place: Integrating age-friendly principles, community-based design and digital health technologies. Buildings, 14(8), 2355. https://doi.org/10.3390/buildings14082355
جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای
دوره 16، شماره 60
مهر 1405
صفحه 1-26

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 05 دی 1404
  • تاریخ بازنگری: 05 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش: 05 خرداد 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار