تئوری‌‌ها و الگوهای مکان‌گزینی در چند‌‌نگارگی‌‌های جغرافیایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان

2 استاد جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان

چکیده

اگرچه مکان‌‌گزینی به‌عنوان دانشی در قلمرو جغرافیا، در سیر تحول تاریخی خود گاهی دچار تغییراتی شده، ولی همواره دارای پشتوانه‌‌های نظری بوده است و در فرایند تکوین این دانش، دو محور اصلی یعنی سود بیشتر و کمّی‌‌شدن روش‌‌ها و مدل‌‌ها را می‌‌توان به‌صورت فزاینده‌‌ای شاهد بود. با گسترش دانش آمایش، محققان دریافتند که هر دو اصل فوق قابل تأمل و بازنگری است. این بازنگری‌‌ها بیشتر به روش مطالعه و تغییر در نگاه محققان معطوف است، به‌‌‌طوری‌که روش‌‌های کیفی در این زمینه ارجحیت یافته و نگاه‌‌ها از صلبیت‌‌‌های عینی به نسبی‌‌گرایی فکری تمایل یافته است. شاید بتوان علت این گرایش‌‌ها را در پیچیدگی سازمندی‌‌های طبیعی و اجتماعی و تأثیر عوامل دیگری جستجو کرد که در مکان‌‌گزینی نقش‌‌‌آفرینند و نگرش‌‌های سودمدارانه، جزءنگر و متغیّرهای صرف رقومی در تبیین آن ناکارآمدند؛ لذا برای درک بهتر مسائل آمایشی، شیوه‌‌‌ها و اهداف جدیدی مطرح می‌‌شود تا خرسندی عمومی و تضمین رفاه و سلامت محیطی را نیز فراهم آورد. این پژوهش که برگرفته از یک طرح تحقیقاتی در دانشگاه اصفهان است، سعی دارد با اتکا به روش تحلیل متن[1]، ضمن کالبد‌شکافی نظریه‌‌ها و الگوهای مکان‌‌گزینی و با طرح پارادایم ‌‌آینده‌‌‌پژوهی به‌عنوان جایگزین تفکر برنامه‌‌ریزی، بنیان فکری جدیدی را باز‌‌تعریف کند. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌‌دهد:

·  در آمایش کلاسیک، سود بیشتر، حداقل‌کردن هزینه و ‌‌تجزیه‌و‌‌تحلیل بازار سه رکن تعیین‌‌کننده محسوبمی‌‌شوند.
· روش‌‌های کیفی چون تحلیل‌‌گفتمان[2] و طرح پارادایم آینده‌‌‌پژوهی می‌‌تواند افق جدیدی را پیشِ‌‌‌روی محققان قراردهد که با شیوه‌‌های کلاسیک، دستیابی به آن‌‌ها امکان‌‌پذیر نبوده است.
·  مدل‌‌های SD، SWOT، AHPو ... شیوه‌‌های متفاوت تحلیل‌‌های آمایشی را در پارادایم آینده‌پژوهی ارائه می‌‌دهد.




[1] -Text Analysis


[2] -Discourse Analysis

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Theories and Site Selection Patterns in Geographical Palimpsests

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Nematollahi 1
  • Dr. Mohammad Hosein Ramesht 2
1 PHD
2 Profesor
چکیده [English]

Site selection theories were primarily founded in the field of geography for valuation of agricultural land with an emphasis on minimizing the cost of production factors in agriculture. Later, development in the industry created a shift in site selection theories. So that these models more tended to industrial site selection to reduce costs and achieve more profit. Generally, there are two principles in the process of site selection theories, which include: The quest for more profit and Quantifying methods and models.With the expansion of use planning knowledge, the researchers found that both of the above principles were worthy of consideration and review; since natural and social preparedness has been influenced by other factors and are often non-explainable by utilitarian and detailed views and digital variables and general satisfaction and ensuring environmental well-being should also be considered. This research, which is based on a research project at the University of Isfahan, applying a discourse analysis method and through criticizing thinking planning and designing future studies paradigm suggests that the spatial identity and qualitative methods can provide a new horizon to the researchers.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Site selection Theories
  • Space Syntax
  • Discourse analysis
  • spatial identity
  • Palimpsests

مراجع

ایمان، محمد‌‌‌تقی. (1393). روش‌‌‌‌شناسی تحقیقات کیفی. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه‌ و دانشگاه. چاپ دوم.
‌‌بامداد، نوشین؛ محمدزاده بصیر؛ هادی، نارون‌کوهی؛ امیر؛ امامی، سعید؛ سعیدی، علی. (1386). متدولوژی مکان‌یابی صنایع، گروه مهندسان مشاور و شهرساز، عمران آب و انرژی. تهران: چاپ شهر.
پاپلی یزدی، محمد‌‌حسین؛ رجبی سناجردی، حسین. (1386). نظریه‌‌‌های شهر و پیرامون. تهران: انتشارات سمت.
پورمعصومی، سعید؛ شتاب‌بوشهری، نادر؛ ارباب‌شیرانی، بهروز؛ مشایخی، علی‌نقی. (1390). یک مدل دینامیک سیستم برای تجزیه‌و‌تحلیل سیستم اقتصاد– انرژی ایران، مجله شریف مهندسی صنایع و مدیریت،دانشگاه صنعتی شریف، دورة 1-26، شمارة 2، صص 71-87.
پورنامداریان، تقی. (1380). در سایة آفتاب. تهران: انتشارات سخن. چاپ اول.
جمشیدی، محمود. (1382). ملاحظاتی در مورد نظریة تحلیل چیدمان فضا، مجله جستارهای شهر‌‌سازی- هنر و معماری، اداره کل راه و شهر­سازی تهران، شمارة 6‌‌. صص 25-20.
جهانبخش، حیدر؛ لیتکوهی، ساناز؛ چرخچیان، مریم. (1393). نظریه‌‌های مکان‌‌یابی. تهران: انتشارات دانشگاه پیام‌‌‌‌نور.
خزایی، سعید؛ محمود‌‌‌‌زاده، امیر. (1391). آینده‌‌‌پژوهی. اصفهان: انتشارات علم‌‌‌‌آفرین. چاپ اول.
دیلتای، ویلهلم. (1389). مقدمه بر علوم انسانی. مترجم منوچهر صانعی دره‌‌‌‌بیدی. تهران: نشرققنوس. چاپ دوم.
رامشت، محمد حسین. (1389)، فضا در ژئومرفولوژی، مجله برنامه ریزی و آمایش فضا، دانشگاه تربیت مدرس، دوره چهاردهم، شماره 4، صص 111تا 136
رضوانی، عبداله. (1374).جغرافیا و صنعت توریسم. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
سهامی، حبیب‌‌اله. (1388). آمایش و مکان‌‌یابی. تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی مالک‌‌اشتر. چاپ چهارم.
شکویی، حسین. (1373). دیدگاه‌های نو در جغرافیای شهری. تهران: انتشارات سمت.
شمسایی زفر‌‌قندی، فتح‌‌اله. (1391). مقدمه‌‌ای بر آمایش و مکان‌‌یابی. تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین. چاپ اول.
صالحی‌‌زاده، عبدالهادی. (1390). درآمدی بر تحلیل گفتمان میشل فوکو، روش‌‌های تحقیق کیفی. مجلة معرفت فرهنگی اجتماعی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، سال دوم، شمارة 7، صص 142-113.
صانعی دره‌‌بیدی، منوچهر. (1377). فلسفة اخلاق و مبانی رفتار. تهران: انتشارات سروش. چاپ اول.
عابدین درکوش، سعید. (1380). درآمدی بر اقتصاد شهری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. چاپ پنجم.
کرمی، مهرداد؛ چوبچیان، شهلا؛ کلانتری، خلیل. (1391). برنامه‌‌ریزی فضایی به‌منظور مکان‌‌یابی بازارچه‌‌های صنایع دستی، مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال چهارم، شمارة 15، صص 36-21.
محمدی‌زاد، امین. (1388). تقدم فضل علوم انسانی دربارة کتابی از ویلهلم دیلتای. ماهنامة مهرنامه، ماهنامه خبری تحلیلی آموزشی بین المللی علوم انسانی شمارة 1، تهران.
 
Chand, S., (2015). Factors Controlling and Influencing the Location of Industries, http://www.yourarticlelibrary.com.
‌‌‌‌‌‌Duarte C., Ettkin L.P., Helms M. M and Anderson M. S. (2006). The Challenge of Venezuela A SWOT analysis, vol 16 No3&4. Competitiveness Review an International Business Journal incorporating Journal of Global Competitiveness, PP 233-247.
Hart, M.G., (1986). Geomorphology Pure and Applied, London; Boston: Allen & Unwin, 246 pages
Hillier, B., (1996). Space is the machine, Space Syntax: a configurational theory of architecture, Cambridge, Cambridge University Press.
 https://people.hofstra.edu/geotrans/eng/ch2en/conc2en/centralplacestheory.html.
https://www.e-education.psu.edu/geog597i_02/
Melvin L., (1956). Greenhut Plant location in theory and practice: The Economics of space. Chapel Hill University of North Carolina press.
Rodrigue, J.P., (2015). Central Places Theory (Market Principle), Dept. of Global Studies & Geography, Hofstra University, New York, USA.
‌‌Saaty TL., (1980). The Analytic Hierarchy Process, McGraw-Hill, New York, PP11-21
Shani, M., (1980). Futures studies versus planning, Journal, Can Planning Replace Politics, Volume 2, Issue 5, October 1974, PP 635-649.
Whorf, B.L., (1940). Science and Linguistics, in, the Routledge Language and Cultural Theory, Reader (2000). PP114-121.
جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای
دوره 7، شماره 24
مهر 1396
صفحه 1-20

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 29 شهریور 1396
  • تاریخ پذیرش: 29 شهریور 1396

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار