ارزیابی ظرفیت بُرد گردشگری منطقۀ حفاظت‌شدۀ سفیدکوه لرستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، دانشکدۀ علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشکدۀ منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران

چکیده

توسعۀ روز‌افزون گردشگری و افزایش تعداد گردشگران در مناطق حساس و شکنندۀ کوهستانی ایران طی سال‌های اخیر و نبود برنامه‌ریزی مدوّن و جامع برای گردشگری این مناطق، لزوم توجه خاص به این مناطق را تشدید کرده‌است؛ ازاین‌رو در راستای رویکرد توسعۀ پایدار گردشگری (طبیعت‌گردی) در مناطق کوهستانی ایران با استناد به روش ظرفیت بُرد گردشگری، آستانۀ ظرفیت پذیرش منطقۀ حفاظت‌شدۀ کوهستانی سفیدکوه واقع در استان لرستان در سال 1396 مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور به برآورد ظرفیت بُرد منطقه ازطریق مدل ظرفیت بُرد (تحمل) توریسم TCC در سه سطح فیزیکی، واقعی و مؤثر در منطقه پرداخته و مشخص شد که ظرفیت بُرد واقعی و مؤثر در سایت شمارۀ دو در زون گردشگری متمرکز بیشتر از سایت شمارۀ یک است و همچنین سایت شمارۀ 6 و 10 در زون گردشگری گسترده به‌ترتیب کمترین و بیشترین  ظرفیت بُرد واقعی و مؤثر را از بین ده سایت موجود به خود اختصاص داده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of carrying capacity for tourism in Sefidkooh Protected Area, Lorestan

نویسندگان [English]

  • Maryam Kiyani sadr 1
  • Selahodin Mahmoodi 1
  • Zahra Veysi 2
چکیده [English]

The continuous development of the tourism and increasing number of tourists in sensitive and fragile mountainous areas of Iran accompanied by the lack of a comprehensive and integrated planning for tourism in these areas have intensively emphasized an urgent need for a special attention to these areas. In 2017 to achieve the approach of sustainable development of tourism (ecotourism) in mountainous regions of Iran based on their carrying capacity we have studied the threshold capacity of the mountainous area of Kohl in Lorestan province. To estimate this area's capacity, we have used the TCC (Tourism Carrying Capability model) at three levels: physical, real, and effective. In this study 10 sites were determined and we have found that the actual and effective capacities in site 2, where is concentrated in the touristic zone, are more than the site 1. And even the sites 6 and 10 respectively have the lowest and the most rates of real and effective capacities among the all considered 10 sites.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Carrying capacity
  • tourism
  • protected area
  • Sefidkooh
ابراهیم‌زاده، عیسی؛ رحیمی، دانا؛ زهرایی، اکبر. (1390). گردشگری ورزشی و مکان‌گزینی بهینۀ فضایی- مکانی آن با تأکید بر استفاده از تابش خورشید (مطالعۀ موردی: کوه‌‌های پراو- بیستون کرمانشاه)، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری،داتشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، دورۀ 2، شمارۀ 7 صص 126-11.
ادارۀ کل هواشناسی استان لرستان. (1396). گزارش آب و هواشناسی ایستگاه سینوپتیک فرودگاهی خرم‌آباد، سایت اینترنتی:
اردکانی، طاهره؛ میکائیلی‌تبریزی، علیرضا؛ سلمان‌ماهینی، عبدالرسول؛ محمدزاده، مرجان. (1397). تعیین طیف فرصت تفرجی در مناطق بالقوۀ گردشگری با استفاده از معادلات ساختاری (مورد مطالعه: استان گلستان)، برنامه‌ریزی و توسعۀ گردشگری،دانشگاه مازندران. دورۀ 7، شمارۀ 25، صص 154-136.
اسکندری شهرکی، مریم؛ محمدی سمانی، کیومرث؛ محمودی، بیت‌الله؛ مرادی، ایوب. (1398). برآورد ظرفیت بُرد تفرجی در منطقۀ جنگلی برنجگان استان چهارمحال‌بختیاری، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات. دور21 ، شمارۀ1، صص 76-71.
امینی پارسا، وحید؛ عزیزآبادی، فرشته؛ صالحی، اسماعیل؛ حاجی محمدامینی، صمد. (1396). برآورد ظرفیت بُرد پهنه‌‌های مستعد توسعۀ توریسم شهر بانه (مطالعۀ موردی: منطقۀ نمونۀ گردشگری دوکانان). فضای گردشگری،دانشگاه آزاد اسلامی ملایر،دورۀ 6، شمارۀ 23، صص 49-34.
بزم‌آرا بلشتی، مژگان؛ توکلی، مرتضی؛ سلطانیان، ستار؛ جعفرزاده، کاوه. (1397). توسعۀ اکوتوریسم پایدار در مناطق حفاظت‌شده با تأکید بر مفهوم ظرفیت بُرد زیست‌محیطی، فضای گردشگری، دانشگاه آزاد اسلامی ملایر، دورۀ 7، شمارۀ 25، صص 31-20.
پرورش، حسین؛ پرورش، الیاس؛ پرورش، زینب. (1392). تعیین ظرفیت‌های بُرد فیزیکی، واقعی و مجاز برای اجرای فعالیت‌‌های قایق‌رانی در تالاب بین‌المللی حرّا رود گز. اقیانوس‌شناسی،موسسه ملی اقیانوس شناسی، دورۀ 4، شمارۀ 13، صص 92-85.
جهانی، علی؛ تبیانیان، اعظم. (1394). برآورد ظرفیت بُرد گردشگری در پارک‌‌های شهری (مطالعۀ موردی: پارک شهر تهران)، مدیریت محیط زیست،دانشکده محیط زیست، سال اول، شمارۀ 4، صص 11-1.
دستورالعمل تهیۀ طرح مدیریت مناطق تحت حفاظت، ارائه‌شده توسط سازمان مدیریت و برنامه‌‌ریزی کشور و سازمان حفاظت محیط‌‌زیست (1381). نشریه: 257.
رحمانی، امیر؛ معینی‌فر، فاطمه؛ زارعیان‌جهرمی، شهدیه. (۱۳۹۱). روش کمّی برآورد ظرفیت بُرد رهیافتی درجهت تعیین توان اکولوژیکی مناطق گردشگری شهری (نمونۀ موردی: بلوار ارم شهر همدان)، اولین همایش ملی گردشگری و طبیعت‌گردی ایران زمین، همدان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، شرکت هم‌اندیشان محیط زیست فردا.
شیخ، آرمان؛ جعفری، علی؛ یارعلی، نبی‌اله؛ ستوده، احد (1392). ارزیابی ظرفیت بُرد گردشگری منطقۀ حفاظت‌شدۀ قیصری در استان چهارمحال‌وبختیاری، بوم‌شناسی کاربردی، دانشگاه صنعتی اصفهان،دورۀ 2، شمارۀ 5، صص 64-51.
صادقی چهارده، سمانه؛ اسکندری نژاد، ایمان؛ دهدار درگاهی، محمد (1394). تعیین ظرفیت بُرد گردشگری طبیعت در مناطق کوهستانی ایران (نمونۀ موردی: سیب‌‌چال، خاس‌خانی و آغوزی)، فضای گردشگری،دانشگاه آزاد ملایر، دورۀ 4، شمارۀ 14، صص 96-84.
ضیایی، محمود؛ قادری، اسماعیل؛ احمدی، ساسان. (1396). تعیین ظرفیت قابل‌تحمل و ردپای اکولوژیکی در مقصدهای طبیعت‌گردی (موردشناسی: دریاچۀ ‌‌زریوار)، جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌‌ای،دانشگاه سیستان بلوچستان، دورۀ 7، شمارۀ 25، صص 56-39.
طبیبیان، منوچهر؛ ستوده، احمد؛ شایسته، کامران؛ چلبینانلو، رضا. (1386). جستاری بر مفاهیم و برنامه ریزی راهبردی توسعه‌های برآورد کمّی ظرفیت بُرد و ارائۀ یک نمونۀ کاربردی بر پایۀ تجربۀ برنامه‌ریزی راهبردی توسعۀ گردشگری درّۀ عباس‌آباد‌- گنج‌نامۀ همدان. هنرهای زیبا،پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران،دوره29 ،شماره1453، صص 28-17.
فرهودی، رحمت الله؛ شورچه، محمود. (1386). برآورد ظرفیت بُرد گردشگری معبد آناهیتا شهر کنگاور، مطالعات جهانگردی،دانشگاه علامه طباطبایی، دورۀ 2، شمارۀ 7، صص 43-19.
قلی‌زاده سرابی، شهرزاد؛ غفاری، الهام. (۱۳۹۳). ارزیابی ظرفیت بُرد گردشگری در شهر مشهد، ششمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌های شهر اسلامی، مشهد، شورای اسلامی شهر مشهد.
مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان. (1396). گزارش نهایی تحقیقات خاک و آب، سایت اینترنتی:
مولایی هشتجین، نصراله؛ خشنود، نادعلی. (1386). اکوتوریسم و توسعه در کنار عملکرد مسلط جزایر خارک و خارکو. مجموعه مقالات همایش منطقه‌ای جغرافیا، گردشگری و توسعۀ پایدار، تهران، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی‌ واحد اسلامشهر.
نظری، حمیرا؛ آقاپور صباغی، محمد. (۱۳۹۳). ارزیابی نقش ارزش حفاظتی در مدیریت جنگل (منطقۀ حفاظت‌شده سفیدکوه خرم آباد). دومین کنفرانس ملی مخاطرات محیط زیست­زاگرس،­تهران،­­انجمن­مهندسین­محیط­­زیست­زاگرس­لرستان.
نهرلی، داود؛ رضایی، سحر. (1381). بررسی و معرفی ظرفیت بُرد تفرجگاهی. محیط‌شناسی، دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران،دورۀ 28، شمارۀ 29، صص 112-101.
 
Bennetta, N.; Lemelinb, R. H.; Kosterb R. & Budkec I. (2012). A Capital  assests framework for appraising and building capacity for tourism development in aboriginal protected area gateway communities. Tourism Management.33:752-766
Chape, S., Harrison, J., Spalding, M. & Lysenko, I. (2005). Measuring the extent and effectiveness of protected areas as an indicator for meeting global biodiversity targets. Philos.Trans. R. Soc. B 360 (1454), 443–455.
Corbaua,C.; Benedetto, G.; Paolo Congiatu,P.; Simeoni,U. & Carboni,D. (2019). Tourism analysis at Asinara Island (Italy): Carrying capacity and web evaluations in two pocket beaches. Ocean and Coastal Management.169:27-36.
Hummel,C.; Poursanidis ,D.; Orenstein,D.; Elliott, M.; Adamescu ,M,C.; Cazacu ,C.; Ziv ,G.; Chrysoulakis ,N.; van der Meer,J. & Hummel,H. (2019). Protected Area management: Fusion and confusion with the ecosystem. Science of the total Environment.651: 2432-2443.
Khoshkam, M.; Marzuki, A. & Al-Mulali,U. (2016). Socio-demographic effects on Anzali wetland tourism development.Tourism Management.54: 96-106.
Maryono.; Effendi, H.; Krisanti, M. (2019). Tourism Carrying Capacity To Suppot Beach  Management At Tanjung Bira, Indonesia, J. Segara. 15(2): 119-126.
javascript:void(0).
Syan, M. S. & Atik, M.( 2011). Recreation Carrying Capacity Estimates For Protected Areas: A Study of Termessos National Park, Ecology. 20(78):  66-74.
Wang, X. (2010). Measuring the Ecological Footprint of Zoos by Developing a Calculation Tool.M.sc.Thesis, University of East Anglia.
World Tourism Organization and World Travel and Tourism Council., (1992). Agenda 21 for the travel and tourism industry: Towards environmentally sustainable development. World Tourism Organization, World Travel and Tourism Council, London, UK.
Wu, C.-C. & Tsai, H.-M. (2016). Capacity building for tourism development in a nested socialeecological systemdA case study of the South Penghu Archipelago Marine National Park, Taiwan. Ocean & Coastal Management.123: 66-73.