تبیین عوامل مؤثر بر قلمروسازی/ گستری دریایی از منظر ساختار- کارگزار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22111/gaij.2020.5465

چکیده

قلمرو یک بیان سرزمینی و حقوقی با مرزهای محدود، ثابت و با داشتن حق حاکمیت ملی به شکل یک ساختار معیّن است که این مفهوم گاهی در تضاد و برخورد با منافع کارگزاران (قدرت‌‌ها، حکومت‌‌ها، دولت‌‌ها، تصمیم‌‌گیران سیاسی، ژئوپلیسین‌‌ها و سایر بازیگران قلمروخواه و قلمروگستر) تبدیل به عرصۀ قلمروسازی/ گستری آن‌ها (در هر دو عرصۀ خشکی و دریا) می‌‌شود؛ از‌‌این‌‌حیث قلمروسازی– گستری دریایی تلاشی است برای تسخیر، کنترل و سلطه بر پهنه‌‌های آبی (در ورای قلمرو و مرزهای حقوقی)، با هدف دستیابی به منافع و منابع جغرافیایی قدرت، سلطه و کسب وجهه و منزلت، به‌‌‌طور عام و به‌‌طور اخص در دریا. در این راستا، سؤال اصلی مقالۀ مزبور چنین است: مهم‌ترین عواملی که بازیگران را به سمت قلمروسازی/ گستری در عرصۀ دریا سوق می‌‌دهد، چه هستند؟ فرضیه‌‌های مطرح‌شده در پاسخ به سؤال تحقیق چنین است: نخست، ذاتی‌بودن قلمروخواهی-گستری انسان‌‌ها است. دوم، عدم‌بازدارندگی کامل کنوانسیون حقوقی دریاها (1982) به‌واسطۀ تفسیر و سوء‌استفادۀ منفعتی برخی از کشورها (عمدتاً قدرت‌‌ها) و نسبی‌بودن حاکمیت دولت‌‌‌های ساحلی در مناطق و قلمروهای دریایی که راه را برای قلمروسازی-گستری سایرین باز‌می‌‌‌‌کند. سوم، نقش ساختار طبیعی (موقعیتی و مورفولوژیکی) دریا و چهارم، ظرفیت‌‌‌‌های کارکردی (ژئوپلیتیکی، ژئواکونومیکی، گذرگاهی، امنیتی- نظامی و...) دریا است، که در‌مجموع برداشت سوداگرایانه از این موارد به‌مثابۀ منابع جغرافیایی قدرت‌‌‌آفرین، توجیه‌‌گر قلمروسازی/ گستری کشورهای مدعی در قلمروهای ثابت حقوقی و ورای آن در مکان و فضاهای دور‌دست آبی است. پژوهش حاضر از حیث روش، ترکیبی از توصیف، تحلیل و تبیین است. اطلاعات مورد‌نیاز براساس روش کتابخانه‌ای گرد‌آوری شده‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explanation the Effective Factors the Territorialization-Maritime Expansion from the Aspect of Structure - Agency

نویسندگان [English]

  • dr.afshin motaghi 1
  • ebrahim ahmadi 2
چکیده [English]

Territory is a territorial and legal expression with limited, fixed boundaries and with the right to national sovereignty in the form of a certain structure, which sometimes contradicts the interests of brokers (powers, governments, states, political decision makers, geopoliticians, and other territorialization and territory expansion actors), becoming territorialization- expansion (both in land and Sea). In this sense, territorialization -maritime expansion is an attempt to conquer, control and dominate water areas (beyond territory and legal boundaries), with the aim of achieving the geographical interests and resources of power, domination and gaining prestige in general and especially at sea. In this regard, the main question of this article is as follows: What are the most important factors that lead the actors territorialization- expansion in the field of the sea? The hypotheses raised in answer to the research question are as follows: First, it is inherent of human territorialization- expansion. Second,the lack of complete deterrence with the convention on the law of the sea (1982) due to the misinterpretation and misuse of some countries (mainly powers) andthe relative dominance of coastal states in regions and maritime territories that paves the way for the territorialization- expansion of others.Third, the role of the natural structure (positional and morphological) of the seaand the fourth is the functional capacity (geopolitical, geoeconomic, transit, security-military, etc.) of the sea,In general, the utilitarian perception of these cases as a powerful geographical resource,Justifying the territorialization- expansion of the claimant countriesIn the fixed realms of lawand beyond it is in places and spaces away from maritime.The present study is a combination of description, analysis and explanation in terms of method. The required information is collected according to the library method.--

کلیدواژه‌ها [English]

  • Territory
  • Territorialization
  • ExpansionTerritory
  • Maritime territories
  • Structure -Agency
بلاکسل، مارک. (1389). جغرافیای سیاسی، ترجمه محمدرضا­ حافظ­نیا و همکاران، تهران: نشر انتخاب.
حافظ­نیا، محمدرضا . (1397) . تبیین فلسفی جغرافیای سیاسی دریاها، کلاس درس جغرافیای سیاسی دریاها، 24 فروردین
حافظ­نیا، محمدرضا  . (1396) . اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، ویراست دوم، مشهد: انتشارات پاپلی.
حافظ­نیا، محمدرضا  . (1395) . متن سخنرانی جغرافیای سیاسی و قلمروسازی فرهنگی، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، 25 دیماه
حافظ­نیا، محمدرضا؛ احمدی، ابراهیم. (1398) . تبیین واکنش­های ملی­گرایانه ناشی از کنش­های قلمروسازی در پهنه­های آبی، فصلنامه آمایش سیاسی فضا (دانشگاه تربیت مدرس)، دوره اول، شماره 4؛ صص260-253.
حافظ‌نیا، محمدرضا؛ کاویانی‌راد، مراد. (1393) . فلسفة جغرافیای سیاسی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
حافظ‌نیا، محمدرضا؛ کاویانی‌راد، مراد  . (1391) . افق­های جدید در جغرافیای سیاسی، چاپ سوم، تهران: انتشارت سمت.
درایسدل، آلاسدیر؛ بلیک، جرالد. اچ. (1374) . ج‍غ‍راف‍ی‍ای‌ س‍ی‍اس‍ی‌ خ‍اورم‍ی‍ان‍ه‌ و ش‍م‍ال‌ آف‍ری‍قا، ترجمه دره میرحیدر، تهران: وزارت‌ ام‍ور خ‍ارج‍ه‌، م‍وس‍س‍ه‌ چ‍اپ‌ و ان‍ت‍ش‍ارات‌.
سیف­زاده، سیدحسن. (1379) . مدرنیته و نظریه­های جدید علم سیاست، تهران: نشر دادگستر
شمعونی­اهوازی، مریم؛ عطاشانه، منصور؛ مولی­زاده، باسم. (1396) .  واکاوی نقایص و مشکلات مربوط به نظام حل اختلاف حقوق دریاها  در کنوانسیون 1982 حقوق دریاها، فصلنامه علوم اجتماعی (دانشگاه آزاد واحد شوشتر) ، دوره 11، وِیژه­نامه پیشگیری از جرم و حقوق، صص 483-473.
عالی­پور، علی­رضا؛ طحانی، غلامرضا. (1397) . توسعه قدرت دریایی زیربنای اقتصاد دفاع، فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی (دانشگاه عالی دفاع ملی)، سال دوم، شماره 8، صص 105-83.
عبداله­پور، محمدرضا؛ حاتمی، محمدرضا (1396). قلمرو خواهی سرزمینی ترکیه و ژئوپلیتیک سلفی در خاورمیانه، فصلنامه سیاست جهانی (دانشگاه گیلان با همکاری انجمن ایرانی روابط بین­الملل)، سال ششم، شماره 3، صص 125-147.
عبداله­­پور، محمدرضا؛ دیانت، محسن. (1395). دیالکتیک ساختار-کارگزار در منازعات ژئوپلتیکی خاورمیانه، تهران: انتشارات کلک سیمین.
عبداله­پور محمدرضا؛ قادری عبدالرحیم. (1394). سوژگی ژئوپلیتیک حزب کارگران کردستان ترکیه در بین النهرین شمالی، فصلنامه پژوهش­های سیاسی جهان اسلام (انجمن مطالعات جهان اسلام)، سال پنجم، شماره 4، صص 137-156.
عبداله­پور، محمدرضا؛ متقی، افشین (1394)، دیالکتیک ساختار-کارگزار در ژئوپلیتیک با تاکید بر کارگزاری ژئوپلیتیکی کردستان عراق، فصلنامه مطالعات سیاسی (دانشگاه آزاد واحد آزادشهر) ، شال هشتم، شماره 30، صص 111-130.
عزتی، عزت­الله. (1390) . ژئوپلیتیک، چاپ نهم، تهران: انتشارات سمت.
کریمی­پور، یدالله؛ ربیعی، حسین؛ مجتهدزاده، پیروز؛ ضرغامی؛ ابراهیم. (1397). استراتژی دریایی و قدرت ملی (رویکردی نو به استراتژی دریایی)، فصلنامه مطالعات بین رشته­ای دانش راهبردی (دانشگاه عالی دفاع ملی)، سال هشتم، شماره 33، صص 212-189.
کلتات، دیتر. (1393). جغرافیای طبیعی دریاها و سواحل، چاپ سوم،  ترجمه محمدرضا ثروتی، تهران: انتشارات سمت.
گالاهر، کارولین (1391). مفاهیم کلیدی در جغرافیای سیاسی، ترجمه محمد حسن نامی و علی محمدپور، تهران: موسسه فرهنگی زیتون سبز.
لیتل، دانیل. (1373). تبیین در علوم اجتماعی (درآمدی بر فلسفه علم الاجتماع)، ترجمه عبدالکریم سروش، تهران: نشر مؤسسه فرهنگی سراط.
میرحیدر، دره؛ غلامی، بهادر؛  میراحمدی، فاطمه سادات. (1393). جغرافیای سیاسی و حقوق بین الملل دریاها، پژوهش­های جغرافیای انسانی (دانشگاه تهران با همکاری مؤسسه جغرافیایی)، دوره 46، شماره 2، صص 377-360.
میرحیدر، دره. (1392)، مبانی جغرافیای سیاسی، چاپ نوزدهم، تهران: انتشارات سمت.
میرحیدر، دره. (1384). بررسی مفهوم Territoriality و تحول آن از دیدگاه جغرافیای سیاسی، فصلنامه ژئوپلیتیک (انجمن ژئوپلیتیک ایران)، دوره اول، شماره 1، صص 18-6.
متقی، افشین؛ رشیدی، مصطفی. (1394). جغرافیا، برساخت‌گرایی و تبیین برساخت‌گرایانه ژئوپلیتیک (معرفی رویکرد ژئوپلیتیک برساخت‌گرا) ، فصلنامه جغرافیا و توسعه (دانشگاه سیستان و بلوچستان)، شماره 39، صص 126-107.
مویر، ریچارد. ( 1379). درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی، ترجمه دره میرحیدر، چاپ اول،  سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران.
ممتاز، جمشید؛ رنجبریان، حسین. (1375). تفسیر دوگانه از کنوانسیون حقوق دریاها قانون مناطق دریایی ایران و اعتراض امریکا، مجله حقوق و علوم سیاسی (دانشگاه تهران)، دوره سی و پنجم، شماره پیاپی 1064، صص 113-89.
هاگت، پیتر. (1386). جغرافیا ترکیبی نو، ترجمۀ شاپور گودرزی نژاد، انتشارات سمت، تهران.
 
Elden, Stuart. (2013). The Birth of Territory, The University of Chicago Press, Ltd., London.
Forteau, Mathias, Thouvenin, Jean-Marc. (2017). Traité de droit international de la mer, Paris, Edition Pédone.
Glassner. M. (1993). Political Geography (2nd Ed), New York: John Wiley & Sons.
Giddens, Anthony. (1984). The Constitution of Society, Outlin of Theory of Structuration, Cambridge, polity publisher.
Jones, Martin, Jones, Rhys and Woods Michael. (2004). An Introduction to Political Geography: Space, Place and Politics, Rutledge.
Marroni, Etiene; Milton L, Asmus. (2013). Geopolitical Strategy for the Territorialism of Oceans and Seas,International Journal of Geosciencesm, No. 4, Pp. 1051-1054.
Rodrigue, Jean-Paul. (2017). Main Maritime Shipping Routes, The Geography of Transport Systems) 4th Edition (, New York: Rutledge.
Poling, Gergory B. (2013). The South China Sea in Focus, Center for Strategic & International Studies. Washington DC.
Stojanovic, Djordje. (2018). Space, Territory and Sovereignty: Critical Analysis of Concepts, Research Gate, October 2018, pp. 111-184, DOI: 10.18999/nujlp.275.3.
Storey, David (2009), Political Geography, In: International Encyclopedia of Human Geography. Elsevier, Oxford, pp. 243-253. ISBN 978-0-08-044910-4.
Sack, R. (1986). Human territoriality: Its theory and history Cambridge, University Press, Cambridge.
Taylor, P.J.(1996)."What’s Modern about the Modern Morld-Mystem? IntroducingOrdinary Modernity through World Hegemony". Review of International Political Economy, 3(2):260–286.
United state Department of state. (1992). Limits in the seas, n.p 112; United state, Responses to excessive national Maritime Claims, march 9, PP. 22-24.
Widen, J. J. (2015). 21st Century Mahan: Sound Military Considerations for the Modern Era, The Mariner’s Mirror, Vol. 101, No. 2, pp. 252-253.
Waltz, Kenneth N. (1979). Theory of International Politics, New York: Random House. https://www.worldcat.org/title/theory-of-international-politics/oclc/11761326