واکاوی احساس نابرابری و اثر آن بر مشارکت شهروندان در ادارۀ کلان‌شهرها (مورد شناسی: شهر مشهد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

10.22111/gaij.2020.5573

چکیده

شواهد تجربی نشانگر آن است که نابرابری به‌وجود‌آمده در کلان‌شهرهای ایران، ناشی از توسعۀ مبتنی‌بر نابرابری است. این روند باعث شده‌است که شکاف طبقاتی در شهرها عمق بیشتری یابد و هر یک از گروه‌های برنده و بازنده، نگاه ویژه‌ای به ادارۀ شهر داشته‌باشند. به این منظور و برای آنکه مشخص شود، آیا احساس نابرابری بر مشارکت مردم مؤثر است یا خیر؟ تحقیق کنونی به شیوۀ توصیفی- تحلیلی در شهر مشهد به انجام رسید. داده‌های مورد‌نیاز با استفاده از پرسشنامۀ محقق‌ساخته و از نمونه‌ای به حجم 382 نفر گردآوری شد. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از آزمون‌های آماری کولموگراف اسمیرنوف، رگرسیون چند‌متغیره و الگوی معادلات ساختاری در نرم‌افزار SPSS و PLS تحلیل شد. نتایج نشان داد که شدت احساس نابرابری در ارتباط با نابرابری اقتصادی، شغلی و سیاسی در بالاترین حد و نابرابری فرصت‌ها در پایین‌ترین حد خود قرار دارد. علاوه‌بر آن، متغیر احساس نابرابری، توانایی پیش‌بینی مشارکت شهروندان در ادارۀ امور شهر را داشته و به‌ازای یک واحد تغییر در انحراف‌معیار احساس نابرابری، میزان مشارکت 44/0 تغییر خواهد کرد. مطابق با یافته‌های فوق، پیشنهاد راهبردی پژوهش، تغییر روندهای کنونی توسعۀ مبتنی‌بر نابرابری ازطریق تحول مناسبات اجتماعی در سطح کلان است.

کلیدواژه‌ها

dor 20.1001.1.23452277.1399.10.35.8.2

عنوان مقاله [English]

Investigating the Feeling of Inequality and its Effect on Citizen Participation in Metropolitan Administration (Case Study of Mashhad)

نویسنده [English]

  • dr.rostam saberi far
چکیده [English]

Experimental evidence indicates that inequality in Iranian metropolis is due to inequality-based development. This makes the class gap deeper in the cities, with each winning and losing group taking a special look at urban management. Accordingly, the main purpose of this study is to show whether people in the metropolitan experience inequality or not, and in general, what effect does this have on people's participation and cooperation? This research is descriptive – correlational in the frame of survey studies, while it is practical regarding its objective.  Using Cochran formula, a sample size of 382 individuals was determined and selected by cluster sampling method based on the population size of each municipality of Mashhad. Descriptive statistics, Kolmogorov-Smirnov test, multivariate regression, and structural equation modeling in SPSS and PLS software were used to analyze the data. The results showed that the intensity of feeling of inequality in relation to economic, occupational and political inequality was at the highest level and opportunity inequality was at its lowest level. According to the coefficient of determination, the co-variance of two variables of economic and social conditions with a sense of inequality is 59%. In addition, the results of data analysis showed that there is a significant relationship between economic and social conditions with the sense of inequality (economic-opportunities). Therefore, the strategic proposition of the research is to change the current trends of development based on inequality through the transformation of social relations at the macro level.--

کلیدواژه‌ها [English]

  • feeling of inequality
  • Participation
  • development model
  • Mashhad
آرگایل، مایکل. (1379). همکاری و تعاون. تهران: تحقیقات و پژوهش وزارت تعاون.
اسدی، علی؛ تهرانیان، مجید. (1356). صدایی که شنیده نشد. تهران: نشر نی.
اکبری، محمود؛ تقوایی، مسعود؛ زنگی‌آبادی، علی؛ وارثی، حمیدرضا. (1390). نابرابری‌‌های درآمدی و رفاه پایدار شهری، مطالعۀ موردی: کلان‌شهر شیراز. نشریۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌‌ای، دانشگاه فردوسی مشهد، شمارۀ 16، صص 106-83.
بهروان، حسین؛ یوسفی، علی؛ کریمی، علی. (1393). عوامل مؤثر بر میزان مشارکت شهروندی در مشهد، جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، دانشگاه مازندران، شمارۀ 2، صص 36-7.
پاپلی‌‌یزدی، محمد حسین. (1380). اولویت حل مشکلات شهری ایران. فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، بنیاد امیرکبیر، شمارۀ 61، صص 11-1.
پیله‌‌ور، علی‌اصغر؛ پوراحمد، احمد. (1383). روند رشد و توسعۀ کلان‌شهرهای کشور، مطالعۀ موردی: شهر مشهد، پژوهش‌‌های جغرافیایی، دانشگاه تهران، شمارۀ 48، صص 121-103.
توفیق، فیروز. (1371). تحلیل داده‌‌-ستانده در ایران و کاربردهای آن در سنجش پیش‌بینی و برنامه‌‌ریزی. تهران: آموزش انقلاب اسلامی.
تولایی، نوین؛ فلاح‌‌پیشه، اکرم. (1390). مطالعۀ اثر احساس نابرابری بر همکاری، مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه خوارزمی، دورۀ 2، شمارۀ 2، صص 61-33.
چلبی، مسعود. (1382). جامعه‌‌شناسی نظم. تهران: نشر نی.
خاکپور، براتعلی؛ باوان‌‌پوری، علیرضا. (1388). بررسی و تحلیل نابرابری در سطوح توسعه‌یافتگی مناطق شهر مشهد، مجلۀ دانش و توسعه، دانشگاه فردوسی مشهد، دورۀ 16، شمارۀ 27، صص 201-182.
دفتر مطالعات اقتصادی. (1393). مجموعه مطالعات منطقه‌‌ای و آمایش سرزمین در ایران (1)، فراتحلیل نابرابری منطقه‌‌ای در ایران. تهران: سازمان برنامه و بودجه.
رضایی‌‌فرد، غلامرضا. (1376). بررسی تجربی عوامل مؤثر بر همکاری، پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی. تهران: دانشگاه شیهد بهشتی.
روثستاین، بو. (1393). دام اجتماعی و مسئلۀ اعتماد. ترجمۀ لادن رهبری. تهران: انتشارات آگه.
زالی، نادر؛ رحمتی، یوسف؛ چاره، نجمه. (1394). ارزیابی و نقدی بر طرح ساماندهی و توانمندسازی سکونتگاه‌‌های غیررسمی شیراز؛ مطالعۀ موردی: محلۀ مهدی‌‌آباد (کتس‌‌بس). نشریۀ پژوهش و برنامه‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد مرودشت، دورۀ 6، شمارۀ 23، صص 132-115.
زنگنه، مهدی. (1394). تحلیل فضایی وضعیت مسکن در کلان‌شهر مشهد با تأکید بر شاخص‌های توسعۀ پایدار شهری، مطالعات و پژوهش‌‌‌های شهری و منطقه‌‌ای، دانشگاه اصفهان، دورۀ 7، شمارۀ 27، صص 154-137.
زنگنه، یعقوب؛ حسین‌‌آبادی، سعید؛ روشندل، تکتم؛ نبی‌‌پور، رضا. (1393). تأثیر تعلق مکانی و سرمایۀ اجتماعی بر بهسازی مشارکتی محلات قدیمی، نمونۀ موردی: محلۀ سرده سبزوار، نشریۀ پژوهش و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد مرودشت، دورۀ 5، شمارۀ 19، صص 128-111.
سعیدی، عباس. (1387). قطب رشد، دانشنامۀ مدیریت شهری-روستایی. تهران: وزارت کشور.
شایان، حمید (1383). تحلیلی جغرافیایی از وضعیت مهاجرت در سکونتگاه‌‌های روستایی شهرستان مشهد، مجلۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌‌‌ای، دانشگاه فردوسی مشهد، شمارۀ 3، صص 115-95.
شهرداری مشهد. (1380). مدیریت طرح و توسعۀ ساماندهی حاشیه شهر. مشهد: واحد آمار، شهرداری مشهد.
شهیکی تاش، محمدنبی؛ کرمی تیره‌شبانکاره، حمیده؛ روشن، رضا. (1395). ارتباط مؤلفه‌‌های ساختاری بازار و ضریب فازی فناوری در صنایع ایران، مطالعات اقتصادی کاربردی ایران،، دانشگاه بوعلی سینا، دورۀ 5، شمارۀ 17، صص 54-27.
صابری‌‌فر، رستم. (1396). ارزیابی محلات شهری براساس مؤلفه‌‌های سلامتی، ایمنی و زیست‌محیطی در شهر مشهد، پژوهش‌‌های سلامت‌محور، دانشگاه علوم پژشکی کرمان، دورۀ 3، شمارۀ 3، صص 252-237.
صابری‌‌فر، رستم. (1397). سنجش میزان موفقیت سیاست‌‌های عدالت‌‌گرا با تعیین سطح توسعۀ مناطق شهری بر‌اساس شاخص‌های توسعۀ پایدار (نمونۀ موردی: شهر مشهد)، جغرافیا و روابط انسانی، مهدی عزمی، دورۀ 1، شمارۀ 2، 116-101.
عباس‌‌‌زادگان، مصطفی؛ مختارزاده، صفورا؛ بیدرام، رسول. (1391). تحلیل ارتباط میان ساختار فضایی و توسعه‌یافتگی محلات شهری به روش چیدمان فضا، مطالعۀ موردی: شهر مشهد، مطالعات و پژوهش‌‌‌های شهری و منطقه‌‌ای، دانشگاه اصفهان، دورۀ 4، شمارۀ 14، صص 62-43.
فلاحت، محسن. (1396). بررسی نقش و جایگاه شهروندان در ادارۀ امور شهر از نگاه مدیران شهری، نمونۀ موردی: شهر فردوس. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، فردوس: دانشگاه پیام نور.
قربانی، رسول؛ عظیمی، میترا. (1393). بررسی تأثیر ساختار درآمدی شهرداری بر روند توسعۀ شهری با استفاده از تکنیک ضریب همبستگی و تحلیل عاملی، مطالعۀ موردی: مشهد. مجلۀ پژوهش و برنامه‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد مرودشت، دورۀ 5، شمارۀ 18، صص 132-115.
گرب، ادوارد جی. (1381). نابرابری اجتماعی. ترجمۀ محمد سیاه‌پوشان و احمدرضا غروی‌‌زاده. تهران: معاصر.
گودرزی، محسن؛ نصر اصفهانی، آرش. (1398). تهران-56. تهران: نشر نی.
ماهوان، احمد (1383). تاریخ مشهد‌الرضا. مشهد: دفتر جغرافیایی و انتشارات ماهوان.
مرصوصی، نفیسه؛ صائبی، محمدحسین. (1388). تحلیل جغرافیایی تأثیر اکولوژی اجتماعی بر توسعۀ کالبدی شهر، نمونۀ موردی: شهر مشهد، بوم‌شناسی شهری، دانشگاه پیام نور، پیش‌شماره، صص 93-73.
مرکز آمار ایران. (1375). داده‌‌های تفصیلی حوزه‌‌های سرشماری مناطق مشهد. تهران: مرکز آماری ایران.
مک لئود، تاس اچ. (1377). برنامه‌‌ریزی در ایران براساس تجارب گروه مشاوره دانشگاه هاروارد در ایران. مترجم علی اعظم محمد بیگی. تهران: نشر نی.
وفایی، الهه. (1397). بررسی عوامل مؤثر در ارتقای کیفیت سلامت مسکن و محیط مسکونی، مورد مطالعه: شهر مشهد، پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد. رشتۀ جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری. مشهد: دانشگاه پیام نور.
یزدان‌‌پناه، لیلا. (1387). موانع مشارکت اجتماعی شهروندان تهرانی، فصلنامۀ رفاه اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، دورۀ 7، شمارۀ 26، صص 130-105.
یوسفی، علی؛ ورشوئی، سمیه. (1389). نابرابری اجتماعی در فضای شهری مشهد، مطالعات اجتماعی ایران، انجمن جامعه­شناسی ایران، دورۀ 3، شمارۀ 4، صص 184-152.
 
Ellwood, A. (2018).Intergenerational Conflict: Distinctions between Perceived Inequality, Feelings of Unfainess, and Protest Orientation, University of Calgary, Alberta
Elster, J. (2019). the Cement of Society: A Survey of Social Order, Camberidge University Press, Cambridge.
Ferin, D. L., Michelle, C., & Jeffery, K. (2007). Can I Trust You to Trust Me? a Theory of trust, Monitoring, and Cooperation in Interpersonal and Intergroup Relationships, Group Organization Management, 32 (4), 465-499.
Lindenberg, S. (1998). Solidarity: It’s Microfoundations and Macrodependence, A Farming Approach in: Doreian, P, and Fararo, T.J. (Eds) The Problem of Solidarity: Theories and Models, Gordon and Breach, Amsterdam.
Liodakis, G. (2010). Political economy, capitalism and sustainable development, Sustainability, 2(8), 2601-2616.
Saberifar, R. (2014). The Effect of Moving Skillful and Educated Human Labor Force, into Major Cities (Case Study: IRAN), Trend in Life Science, 3(4), 28-39.
Shenhav, Y. (1999). Manufacturing: The Engineering Foundations of the Managerial Revolution, Oxford University Press, Oxford.
Yamagishi, T., Satoshi, K., Rie, Mashima, Shigeru, Terai, 2005, Separating Trust from Cooperation in a Dynamic Relationship, Rationality and Society, 17 (3), 275-308.