جایگاه بوم‌گردی در توسعۀ روستایی با استفاده از تکنیک ترکیبی SWOT و WASPAS (مورد شناسی: بخش مرکزی شهرستان دامغان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام‌نور، تهران-ایران

2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران-ایران

10.22111/gaij.2020.5843

چکیده

بخش مهمی از فعالیت‌های گردشگری روستایی مربوط‌به بوم‌گردی و بهره‌مندی از طبیعت روستاست و از‌آنجا‌که این بخش از گردشگری روستایی در پی رسیدن به ایده‌های توسعه‌ای پایدار است، می‌تواند به‌عنوان یک استراتژی مناسب عملکردی درجهت توسعۀ همه‌جانبۀ روستا مد‌نظر قرار بگیرد؛ از‌این‌رو، پژوهش حاضر به‌منظور مطالعه و شناسایی جایگاه بوم‌گردی در توسعۀ دهستان‌های بخش مرکزی شهرستان دامغان انجام شده‌است. روش تحقیق به‌لحاظ هدف، کاربردی و براساس ماهیت، توصیفی- تحلیلی است. روش جمع‌آوری داده‌ها مبتنی‌بر روش‌های اسنادی- پیمایشی است. مقایسۀ حد‌متوسط گویه‌ها و میانگین وضع موجود نشان می‌دهد که در بین شاخص‌های تحقیق، شاخص ارتقای سطح درآمد و رفاه مردم در مطلوب‌ترین وضعیت و شاخص افزایش سرمایه‌گذاری در نامطلوب‌ترین وضعیت قرار دارد. براساس تکنیک WASPAS، بوم‌گردی در دهستان تویه دروار دارای بیشترین تأثیر در روند توسعۀ روستاهای این دهستان بوده و دهستان رودبار کمترین تأثیر را داشته‌است. نتیجۀ حاصل از مدل تحلیلی سوآت نشان می‌دهد که نقاط قوّت و فرصت‌ها بر نقاط ضعف و تهدیدها برتری دارند؛ ازاین‌رو استراتژی تهاجمی به‌منظور توسعۀ بوم‌گردی روستایی در این منطقه انتخاب می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

--

نویسندگان [English]

  • dr.masoomeh pazoki 1
  • dr.davud sheykhi 1
  • dr.farhad zand 2
چکیده [English]

--

ابراهیم‌زاده، عیسی؛ ملکی، گل آفرین؛ فرهادی نژاد، حسین (1394). برنامه‌ریزی استراتژیک توسعۀ گردشگری با تأکید بر توسعۀ پایدار در ناحیۀ خرم‌آباد. مجله جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، صاحب امتیاز دانشگاه سیستان و بلوچستان، دوره 5، شمارۀ 14، صص 1-24.
https://gaij.usb.ac.ir/article_1911.html
احسانی، امیرهوشنگ (1394). گردشگری کاربردی مفاهیم و مدل‌ها. تهران: انتشارات دانشگاه تهران،‌ تعداد صفحات 356.
https://press.ut.ac.ir
احمدی، نسیبه (1388). معرفی و نقد روش دلفی. کتاب ماه علوم اجتماعی، صاحب امتیاز خانه کتاب، شمارۀ 22، صص 100-109.
http://ensani.ir/fa/article/journal-number/18865/
باقرنیا، آذین، احمدیان، رضا (1393). مبانی گردشگری فرهنگی. تهران: انتشارات تیسا.
http://library.alzahra.ac.ir:8080/site/catalogue/282489
بدری، سید علی؛ رحمانی، خلیل؛ ‌سجاسی قیداری،‌ حمدالله؛ حسن پور، امید (1394). راهبردهای توسعه اکوتوریسم در شهرستان مریوان، مجلۀ پژوهش های روستایی، صاحب امتیاز دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران، سال 2، شمارۀ 2، صص 31-54.
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=143468
برقی، حمید؛ کاظمی، زینب؛ سوری، فرشاد؛ مسیبی، سمانه (1391). ارزیابی و رتبه‌بندی مؤلفه‌های مؤثر در بازاریابی توریسم روستایی با آمیختۀ بازاریابی (مطالعۀ موردی: شهرستان‌های آمل، بابل، بابلسر و ساری)، فصلنامۀ برنامه‌ریزی منطقه‌ای، صاحب امتیاز دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، سال دوم، شمارۀ 6، صص 31-41.
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=186731
بهرامی، رحمت‌الله؛ حبیبی،‌ کیومرث؛ قادری، رضا (1390). برنامه‌ریزی استراتژیک توسعۀ گردشگری روستایی، مجلۀ پژوهش‌‌های بوم‌شناسی شهری، صاحب امتیاز دانشگاه پیام نور، دورۀ 2، شمارۀ 3، صص 61-74.
http://grup.journals.pnu.ac.ir/article_53.html
پاپ‌زن، عبدالحمید؛ قبادی، پرستو؛ زرافشانی، کیومرث (1389). مشکلات و محدودیت‌های گردشگری روستایی با استفاده ازنظریۀ بنیانی (مورد:روستای حریر، استان کرمانشاه). فصلنامۀ پژوهش‌های روستایی، صاحب امتیاز دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران، دورۀ 1، شمارۀ 3، صص 25-53.
https://jrur.ut.ac.ir/article_22179.html
پور طاهری، مهدی، پاشا نژاد، احسان، احمدی،‌ حسن (1395). ارزیابی میزان روایی روش های تصمیم گیریی چند شاخصه در تعیین پهنه های مناسب شهری مطالعه موردی: شهرستان آذر شهر، مجله برنامه ریزی و آمایش فضا، صاحب امتیاز دانشگاه تربیت مدرس، دوره 20، ‌شماره 1: 1-20
https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-2428-fa.html
جمعه‌پور، محمود؛ احمدى، شکوفه. (1390). تأثیر گردشگرى بر معیشت پایدار روستایى (مطالعۀ موردى: روستاى برغان، شهرستان ساوجبلاغ). فصلنامۀ پژوهش‌هاى روستایى، صاحب امتیاز دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران، سال دوم، شمارۀ اول، صص 33-63.
https://jrur.ut.ac.ir/article_22749.html
حاجی‌نژاد، علی؛ فتاحی، احدالله؛ پایدار، ابوذر. (1394). کاربرد مدل‌ها و فنون تصمیم‌گیری در جغرافیا با تأکید بر برنامه‌ریزی روستایی، شهری و گردشگری. انتشارت جهاد دانشگاهی، تهران.
http://www.isba.ir/MainPage.aspx?ID=6564&kind=6&bcode=54
حاجی نژاد، علی؛ یاری، منیر (1392)، برنامه ریزی راهبردی اکوتوریسم با استفاده از مدل ترکیبی سوآت – تاپسیس  مورد: پارک جنگلی بلوران کوهدشت، جغرافیا و توسعه، صاحب امتیاز دانشگاه سیستان و بلوچستان، دوره 11، شماره 32: 177-191
https://gdij.usb.ac.ir/article_1171.html
حسام، مهدی؛‌ رضوانی، محمد رضا، فرجی سبکبار، حسنعلی؛ باستانی،‌ سوسن (1395). سنجش وضعیت توسعۀ کارآفرینی گردشگری در مناطق روستایی (مطالعۀ موردی: روستاهای بخش لاریجان شهرستان آمل). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، صاحب امتیاز دانشگاه تهران، دورۀ 48، شمارۀ 4، صص 603-616.
https://jhgr.ut.ac.ir/article_51279.html
درام، اندی؛ مور، آلن (1388). مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی و مدیریت اکوتوریسم،‌ جلد دوم. ترجمه: محسن رنجبر. انتشارات آئیژ، تهران.
https://www.adinehbook.com/gp/product/9649702964/ref=sr_1_1000_title_1
رحمانی، ولی‌الله؛ مولایی هشتجین، نصرالله؛ آمار، تیمور (1395). تحلیل راهبردی گردشگری روستایی نواحی غرب مازندران در راستای توسعۀ پایدار روستایی. اقتصاد و فضا و توسعۀ روستایی، صاحب امتیاز دانشگاه خوارزمی، سال 5، شمارۀ 3، صص 135-151.
https://serd.khu.ac.ir/article-1-2624-fa.html
رضوانی، محمدرضا؛ بیات، ناصر (1393). تحلیل جایگاه گردشگری روستایی در برنامه‌های کلان توسعۀ کشور (با تأکید بر برنامه‌های پنج‌‌سالۀ توسعۀ ملی). مجلۀ برنامه‌ریزی توسعۀ گردشگری، صاحب امتیاز دانشگاه مازندران، دورۀ 3، شمارۀ 9، صص 11-30.
http://tourismpd.journals.umz.ac.ir/article_714.html
رضوانی، علی اصغر (1382). نقش اکوتوریسم در حفاظت محیط‌زیست. محیط‌شناسی، صاحب امتیاز دانشگاه تهران، دورۀ 29، شمارۀ 31، صص 115-123.
https://jes.ut.ac.ir/article_11036.html
رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ قادری، اسماعیل (1381). نقش گردشگری روستایی در توسعۀ روستایی (نقد و تحلیل چهارچوب‌های نظریه‌ای). فصلنامۀ برنامه‌ریزی و آمایش فضا (مدرس علوم انسانی)، صاحب امتیاز دانشگاه تربیت مدرس، دورۀ 6، شمارۀ 2، صص 23 - 41
https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-4582-fa.html
رنجبریان، بهرام؛ زاهدی، محمد. (1394). برنامه‌ریزی و سرپرستی گشت‌ها. اصفهان: انتشارات چهارباغ.
روشنعلی، محمد؛ ریاحی، وحید (1397). نقش بوم‌گردی در توسعۀ اقتصادی مناطق روستایی (مطالعۀ موردی: دهستان پنج‌هزارۀ شهرستان بهشهر). فصلنامۀ فضای گردشگری، صاحب امتیاز دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر، دورۀ 7، شمارۀ 25، صص 66-51.
http://gjts.malayeriau.ac.ir/article_538970.html
سعیدی، عباس؛ سلطانی مقدس، ریحانه (1392). نقش خانه‌های دوم در گردشگری و جریان سرمایه در نواحی روستایی مورد: ناحیۀ بینالود (خراسان رضوی)، مجلۀ جغرافیا، صاحب امتیاز انجمن جغرافیای ایران، سال یازدهم، شمارۀ 36، صص 33-53.
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=182272
سلمان ماهینی، عبدالرسول، ریاضی،‌ برهان، نعیمی، بابک، بابایی،‌ ساسان، جوادی، عطیه (1388). ارزیابی توان طبیعت‌گردی شهرستان بهشهر بر مبنای روش ارزیابی چند‌معیاره با استفاده از GIS. علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، صاحب امتیاز دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، دورۀ 11، شمارۀ 1، صص 187-198.
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=144039
شاطریان، محسن؛ کیانی، ‌صدیقه؛ غلامی، یونس؛ منتصری، زهرا (1396). اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر توسعۀ طبیعت‌گردی روستاهای بخش برزک-کاشان با تلفیق تکنیک‌هایANP  وDEMATEL ، نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، صاحب امتیاز دانشگاه خوارزمی، سال 17، شمارۀ 44، صص 131-154.
https://jgs.khu.ac.ir/article-1-2754-fa.html
شاکری‌زاده، ابراهیم؛ مهدوی، فاطمه. (1394). تعیین قابلیت و توان بوم‌شناختی شهرستان رودان به‌منظور کاربری طبیعت‌گردی با استفاده از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، صاحب امتیاز دانشگاه تهران، دورۀ 47، شمارۀ 2، صص 317-332.
https://jphgr.ut.ac.ir/article_54466.html
شایان، سیاوش؛ پارسایی، اسماعیل (1386). امکان‌سنجی نواحی مستعد توسعۀ اکوتوریسم در استان کهگیلویه و بویراحمد. فصلنامۀ مدرس علوم انسانی، صاحب امتیاز دانشگاه تربیت مدرس، دوره 11، شمارۀ 53، صص 153-181.
https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=86444
صدر موسوی، میرستار؛ دخیلی کهنمویی، جواد (1383). درآمدی بر برنامه‌ریزی تفریحگاه‌های توریستی. نشریۀ دانشکده علوم انسانی و اجتماعی،صاحب امتیاز  دانشگاه تبریز، سال سوم، شمارۀ پیاپی 17، صص 91 - 113
http://ensani.ir/fa/article/264534
صیدائی، اسکندری؛ رستمی، شهین (1391). سنجش تأثیرات اقتصادی و اجتماعی- فرهنگی توسعۀ گردشگری (نمونۀ موردی: شهر کرمانشاه). فصلنامۀ برنامه‌ریزی فضایی، صاحب امتیاز دانشگاه اصفهان، سال دوم، شمارۀ سوم، صص 110-95.
https://sppl.ui.ac.ir/article_15940.html
ضرابی، اصغر؛ اسلامی پریخانی، صدیف (1390). سنجش تأثیرات اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و زیست ‌محیطی توسعۀ گردشگری (مطالعۀ موردی: شهرستان مشکین‌شهر). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، صاحب امتیاز دانشگاه تهران، شمارۀ 75، صص 37-52.
https://jhgr.ut.ac.ir/article_24485.html
فرجی‌راد، عبدالرضا؛ احسانی، افسانه (1390). بررسی اقامتگاه‌های محلی بر ارتقای سطح زندگی جامعۀ محلی (با تأکید بر روستای گرمه و شیب دراز). سرزمین، صاحب امتیاز دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران،  سال 8، شمارۀ 30، صص 63-78.
http://sarzamin.srbiau.ac.ir/article_5346.html
قدیری‌معصوم، مجتبی؛ استعلاجی، علی‌رضا؛ پازکی، معصومه. (1394). گردشگری پایدار (روستایی و عشایری). چاپ دوم، تهران: انشارات دانشگاه تهران.
https://press.ut.ac.ir/book_1186.html
قنبری، سیروس؛ قاسمی، مریم؛ پورجوپاری، راضیه (1392). بررسی اثرات گردشگری بر توسعۀ روستایی از دیدگاه جامعۀ میزبان (مطالعۀ موردی: بخش ماهان شهرستان کرمان). مجلۀ آمایش جغرافیایی و فضا، صاحب امتیاز دانشگاه گلستان، سال 3، شمارۀ 9، صص 19-45.
http://gps.gu.ac.ir/article_6267.html
عنابستانی، علی‌اکبر؛ گیاهی، حسن؛ جوانشیری، مهدی (1397). بررسی و تحلیل آثار ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌گردی بر توسعة سکونتگاه‌های روستایی نمونه: روستای رادکان شهرستان چناران. فصلنامۀ برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، صاحب امتیاز دانشگاه اصفهان، سال 8، شمارۀ 2، پیاپی 29، صص 1-24.
https://sppl.ui.ac.ir/article_22628.html
محمدی ده‌چشمه، مصطفی؛ زنگی‌آبادی، علی (1387). امکان‌سنجی توانمندی‌های اکوتوریسم استان چهارمحال و بختیاری به روش سوآت. مجلة محیط‌شناسی‌، صاحب امتیاز دانشگاه تهران، سال 34، شمارۀ 47، صص 1-10.
https://jes.ut.ac.ir/article_27289.html
مرشدی، بهنام؛ احمدی، داریوش؛ فرجی‌سبکبار، حسینعلی؛ رضوانی، محمدرضا. (1395). پهنه‌بندی فضایی کانون‌های گردشگری به‌منظور تعیین مناطق بهینۀ خدمات گردشگری در استان فارس. فصلنامۀ برنامه‌ریزی منطقه‌ای، صاحب امتیاز دانشگاه آزاد اسلامی مرودشت، سال 6، شمارۀ پیاپی 21، صص 17-30.
http://jzpm.miau.ac.ir/article_1778.html
میرکریمی، حامد؛ سعیدی، سحر؛ سعیدی، سپیده (1395). اصول و مفاهیم دستیابی به اکوتوریسم موفق. انسان و محیط‌زیست، صاحب امتیاز دانشگاه آزاداسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، دورۀ 14، شمارۀ 2، صص 13-23.
http://he.srbiau.ac.ir/article_9359.html
نسترن، مهین؛ حجه‌فروش، شیلا (1391). سنجش توانمندی‌های بوم‌گردی مناطق حفاظت‌شده با استفاده از جی‌ای‌اس (مطالعۀ موردی: پناهگاه حیات‌وحش قمیشلو). جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، صاحب امتیاز دانشگاه اصفهان، سال 23، شمارۀ 2، صص 173-188.
https://gep.ui.ac.ir/article_18539.html
هادی‌زاده زرگر، صادق؛ سخایی، بهرنگ (1393). تحلیل زمینه‌های توسعۀ گردشگری در سکونتگاه‌های روستایی شهرستان ساری. اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، صاحب امتیاز دانشگاه خوارزمی، دورۀ 2، شمارۀ 8، صص 39-53.
https://serd.khu.ac.ir/article-1-2012-fa.html
هاشمی، سید سعید؛ محبوب‌فر، محمد‌رضا (1392). برنامه‌ریزی استراتژیک توسعۀ گردشگری کاشان. مجلۀ گردشگری علم و فرهنگ، صاحب امتیاز دانشگاه علم و فرهنگ، دورۀ 1، شمارۀ 1، صص 13-37.
http://journal.usc.ac.ir/jot/fa/ViewPublishedArticles?IssueId=59
هاشمی، نیلوفر (1389). نقش اکوتوریسم در توسعۀ پایدار روستایی، روستا و توسعه، صاحب امتیاز موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی، سال 13، شمارۀ 3، صص 173-188.
 
Briedenhann, J. and Wickens, E., (2004), Tourism routes as a tool for the economic development ofrural areas—vibrant hope or impossible dream? Tourism Management, Vol. 25 No. 1 pages. 71-79.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0261517703000633
CHAKRABORTY, Shankar, ZAVADSKAS, Edmundas Kazimieras , (2014), Applications of waspas method as a multi-criteria decision-making tool, INFORMATICA, 2014, Vol. 25, No. 1, 1–20, DOI:
https://informatica.vu.lt/journal/INFORMATICA/article/726/info
Hall، M.، (2009)، Tourism: Rethinking the Social Science of Mobility، Harlow and Pearson
https://www.researchgate.net/publication/306090591_Tourism_Rethinking_the_Social_Science_of_Mobility
Haven Tang, C. and Jones, E. (2012). Local leadership for rural tourism development: A case study of Adventa, Monmouthshire, UK, Tourism Management Perspectives, 4: 28-35
https://www.infona.pl/resource/bwmeta1.element.elsevier-52e00583-09a7-3e10-bc4d-1aef7ed82404
Jaafar، M. and Rasoolimanesh، S.M. (2015). Tourism growth and entrepreneurship: Empirical analysis of development of rural highlands، Tourism Management Perspectives، 14: 17-24.
https://www.academia.edu/16498415/Jaafar_M_and_Rasoolimanesh_S_M_2015_Tourism_growth_and_entrepreneurship_Empirical_analysis_of_development_of_rural_highlands_Tourism_Management_Perspectives_14_17_24
Laurance, W, .Alonso.M, & Campbell, P.2005.Challenges for forest conservation in Gabon, Central Africa. Futures, 38(4): 454- 474.
https://www.researchgate.net/publication/222661873_Challenges_for_forest_conservation_in_Gabon_Central_Africa
Reynard، Emmanuel، panizza، Mario، (2005) ، Geomorphosites: definition, assessment and mapping. An introduction. Géomorphologie: relief, processus, environnement, 3, 177-180.
https://serval.unil.ch/resource/serval:BIB_36026.P001/REF.pdf
Sariisk، M.، Turkey، O.، Akova، O.   how to manage Yacht tourism in turkey a swot analysis and related strategies'،  procedia – social of behavioral science،  vol24،  pp: 1014-1025،2011
https://www.semanticscholar.org/paper/How-to-manage-yacht-tourism-in-Turkey%3A-A-swot-and-Sar%C4%B1%C4%B1%C5%9F%C4%B1k-T%C3%BCrkay/b6db8ebbd2dc9fbcbceb9efa79a156b52cb511af
Wood, Megan Epler, (2002), Ecotourism, principles, practices& policies for sustainability/UNEP
https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/9045/-Ecotourism_Principles,PracticesandPoliciesforSustainability-2002518.pdf?sequence=2
World Tourism Organization (2002), The world ecotourism summit: Final report. Published by the World Tourism Organization and the United Nations Environment Programme. Madrid, Spain