تحلیل و بررسی خدمات عمومی شهر اهر با تأکید بر عدالت فضایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران، تهران

2 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، پژوهشگر گروه ژئوپلتیک دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، ایران، تهران

10.22111/gaij.2020.5980

چکیده

بررسی برابری در توزیع فضایی خدمات و امکانات شهری، از مهم‎ترین موضوعات در مطالعات شهری به‌‌شمار می‎آید. عدالت فضایی از مباحثی است که در سال‌‌های اخیر در میان جغرافی‌‌دانان و برنامه‌‌ریزان ‌اهمیت ویژه‌‌ای یافته‌است. از آنجا که خدمات شهری ساختاردهندۀ شکل و ماهیت کالبدی، اجتماعی و فضایی شهر است؛ بی‌‌عدالتی در نحوۀ توزیع آن، تأثیر جبران‌‌ناپذیری بر ساختار‌ و ‌ماهیت شهر می‌‌گذارد. ‌یکی از دلایل بروز مسائل ناشی از شهرنشینی و شهرگرایی، کم‌‌توجهی یا بی‌‌توجهی به آثار عدالت ‌‌فضایی در کشورهاست. مقالۀ‌‌ حاضر به تحلیل فضایی توزیع خدمات و پراکنش آن در بین محلات شهر اهر می‌‌‌پردازد. روش مطالعه، تحلیلی و توصیفی و روش‎های گردآوری داده‎های پژوهش، ترکیبی از روش‎های اسنادی و میدانی و پیمایشی است. فرضیه‌‌های این تحقیق بر این موضوعات استوار است که خدمات شهری موجود در سطح شهر مطابق‌با نیازهای ساکنان نیست و تشدید مهاجرت باعث توزیع نامتعادل خدمات شده‌است. همچنین بیشترین خدمات شهری در بخش قدیمی و مرکز شهر استقرار یافته‌است. بدین‌منظور در ابتدا کمبود و اختلاف از سرانه‌‌های استاندارد را برای خدمات عمومی محاسبه کرده و سپس شعاع‌‌ فضایی مطلوب آن را در محیط GIS ترسیم کرده‌‌ایم و با توجه به تعداد خدمات مستقرشده ‌در محلات و نواحی، آن‌ها را ‌از‌‌لحاظ‌ دسترسی به ‌این کاربری‌ها‌ مشخص‌‌‌ کرده‌‌ایم و ‌سپس‌ آن‌ها‌ را ‌در ‌گروه‌‌های‌ برخوردار یا‌ غیربرخوردار‌ دسته‌‌بندی کرده‌‌ایم. در ‌پایان ‌کار ‌به ‌این ‌نتیجه ‌رسیدیم ‌که ‌اولاً ‌خدمات عمومی‌ در‌ نواحی ‌چهارگانه ‌شهر ‌با ‌کمبود ‌مواجه است و‌ ثانیاً به‌‌صورت‌ ‌‌نامتوازن‌ توزیع شده‌‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis And Review Of Public Services In Ahar City With Emphasis On Spatial Justice

نویسندگان [English]

  • Seyed abbas Ahmadi 1
  • Sayad IraniHaris 2
  • Morad Delalat 3
چکیده [English]

The study of equality in the spatial distribution of urban services and facilities is one of the most important issues in urban studies. Spatial justice is one of the topics that has gained special importance in recent years among geographers and planners. Since urban services structure, the physical, social and spatial shape and nature of the city; Injustice in the way it is distributed has an irreparable effect on the structure and nature of the city. One of the reasons for the problems arising from urbanization and urbanism is the lack of attention or inattention to the effects of space justice in countries. The present article deals with the spatial analysis of the distribution of services and its distribution among the neighborhoods of Ahar city. The study method is analytical and descriptive and the research data collection methods are a combination of documentary, field and survey methods. The hypotheses of this research are based on the issues that the existing urban services in the city do not meet the needs of residents and the intensification of migration has led to an unbalanced distribution of services. Also, most of the urban services are located in the old part and the city center. For this purpose, first we calculate the shortage and difference of standard per capita for public services and then we draw the desired spatial radius in GIS environment and according to the number of services deployed in neighborhoods and areas, we define them in terms of access to these uses. We have categorized them into beneficial or non-privileged groups. At the end of the day, we came to the conclusion that, firstly, public services in the four districts of the city are deficient and, secondly, they are distributed unbalanced.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Space Justice
  • public services
  • Spatial Radius
  • Ahar City
اطهاری، کمال(1381) «عدالت در فضا»، مجله­ هفت شهر، شماره 9 و 10، تهران،صص 25-32. http://www.haftshahrjournal.ir/article_8570.html
ایرانی هِریس، صیّاد(۱۳۹۳)، «تحلیل و بررسی خدمات عمومی با تاکید بر عدالت فضایی(مطالعه موردی: شهر اهر)، پایان­نامه دوره کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر اصغر نظریان، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران.

آقائی، واحد؛ شماعی، علی؛ موذنی،مهدی، بدلی، احمد(1398)، تحلیل فضایی نابرابری‌های اجتماعی در منطقه مغان،مجله آمایش جغرافیایی فضا،دوره 9، شماره34، زمستان1398،صص225-244 . http://gps.gu.ac.ir/article_100312.html

پریزادی، طاهر؛حسینی، سیده فرشته؛ بهبودی مقدم، حسین (1395)، «تحلیل نابرابری­های فضایی توزیع خدمات شهری از منظر عدالت فضایی مطالعه موردی: شهر مریوان»، مجله آمایش جغرافیایی فضا، دانشگاه گلستان، سال هفتم،شماره مسلسل ۲۱.صص92-101 . http://gps.gu.ac.ir/article_41675.html
توزه،احمد(1392)، «بررسی و تحلیل عدالت فضایی در شهر سقز»، پایان نامه دوره کارشناسی ارشد، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.
توکلی نیا، جمیله؛ مسلمی،آرمان؛ فیروزی، ابراهیم و یندائی، سارا(1394)، «تحلیلی بر پراکنش جمعیت و توزیع خدمات شهری بر پایه عدالت فضایی(مطالعه موردی: شهر اردبیل»،پژوهش­های جغرافیای برنامه­ریزی شهری، دوره3، شماره3، پاییز94، دانشگاه تهران، صص308-285.  https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_55884.html
حاتمی نژاد حسین, منوچهری میاندوآب ایوب, بهارلو ایمان, ابراهیم پور احد, حاتمی نژاد حجت(1391) «شهر و عدالت اجتماعی: تحلیلی بر نابرابری های محله ای (مطالعه موردی: محله های قدیمی شهر میاندوآب) ، پژوهشهای جغرافیای انسانی (80 ) 44، صص 41- 63 . https://jhgr.ut.ac.ir/article_24600.html
حافظ نیا، محمدرضا؛ قادری حاجت، مصطفی؛ احمدی پور، زهرا؛ رکن الدین افتخاری، و علیرضا گوهری، محمد(1393)، «طراحی الگوی سنجش عدالت فضایی(مطالعه موردی: ایران»،برنامه ریزی و آمایش فضا، دانشگاه تربیت مدرس، جلد19، شماره1،صص52-33. https://hsmsp.modares.ac.ir/article.
حکمت نیا، حسن؛ گیوه­چی، سعید؛ حیدری­نوشهر،ثیر و حیدری نوشهر، مهری(1390)، «تحلیل توزیع فضایی خدمات عمومی شهری یا استفاده از روش­های استانداردسازی داده ها، تاکسونومی عددی و مدل ضریب ویژگی (مطالعه موردی: شهر اردکان)»، پژوهش­های جغرافیای انسانی، دانشگاه تهران،(77)43، صص165-179. https://journals.ut.ac.ir/article_24508.html
حمیدی، سمیه؛ احدنژادروشتی محسن, موسوی میرنجف(1396) بررسی و تحلیل فضایی توزیع و دسترسی به خدمات عمومی شهری (مورد مطالعه: خدمات آموزشی مقطع راهنمایی شهرمیاندوآب)،مجله آمایش جغرافیایی فضا،پاییز 1395 , دوره  6 , شماره  21 . https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=319734
زالی، نادر و جواد پورفتحی(1391) «تحلیل وضعیت اقتصادی، اجتماعی و کالبدی محله­های حاشیه­نشین شهر اهر، مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای»، سال چهارم، شماره ۱۵، دانشگاه اصفهان،صص ۸۹-۱۰۴.  https://urs.ui.ac.ir/article_20034.html
سرشماری عمومی نفوس و مسکن استان آذربایجان­شرقی(1395)، انتشارات سازمان برنامه و بودجه کشور
سرور، رحیم و بهمن کارگر(1392) «شهر حاشیه و امنیت اجتماعی»، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران.
سعیدی،عباس(1390) «دانشنامه جامع مدیریت شهری و روستایی»، انتشارات سازمان شهرداری­ها و دهیاری­های کشور، تهران.
شکویی، حسین(1373) «دیدگاههای نو در جغرافیای شهری» ، انتشارات سمت، تهران.
شیخ علی پور، بهزاد؛عبداللهی، علی اصغر؛ پور خسروانی، محسن(1398)، بررسی توزیع خدمات شهری در راستای عدالت فضایی،فصلنامه آمایش شهری- منطقه ای، سال نهم، شماره 31، تابستان.  https://gaij.usb.ac.ir/article_4609.html
فرصت­های سرمایه­گذاری شهرستان اهر(1393) ناشر: مرکز خدمات و دبیرخانه ستاد سرمایه­گذاری آذربایجان شرقی)، اداره کل امور اقتصادی و دارایی.
لنگفورد ، میچل ؛ گری هیگز جاناتان ردکلیف و شان وایت (2008) ، مدل های توزیع جمعیت شهری و ارزیابی دسترسی به خدمات ، کامپیوترها ، محیط زیست و سیستم های شهری 32 ، صص 66- 80.. https://urs.ui.ac.ir/article_20034.html
لینچ، کوین(1381)، «تئوری شکل شهر»، ترجمة حسین بحرینی، ویرایش دوم، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
مرصوصی، نفیسه(1383)، «توسعه یافتگی و عدالت اجتماعی شهر»، فصلنامه پژوهش­های اقتصادی، شماره 14. تهران، صص 19 – 32.  http://ensani.ir/fa/article/83590/
مهندسین مشاور باغ شهربنا(1381) طرح تفصیلی اهر، سازمان مسکن و شهرسازی استان آذربایجان­شرقی.
مهندسین مشاور مرجان(1374) طرح جامع اهر، وزارت مسکن و شهرسازی، آذر.
نصیری هنده خاله، اسماعیل(1397)، «تحلیل نابرابری­های فضایی توزیع خدمات شهری با رویکرد عدالت فضایی با استفاده از مدل ویکور مطالعه­موردی: شهر قزوین»، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال۸، شماره مسلسل۲۸،تابستان 1397، فصلنامه علمی-پژوهشی­دانشگاه­گلستان ص133-153.   http://gps.gu.ac.ir/article_70704.html
نعیمی،کیومرث و فریدون بابائی­اقدم(1396)، «شهر و عدالت فضایی؛ تحلیلی بر پراکنش خدمات عمومی شهری در نواحی بیست و دوگانه شهر سنندج»، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال۷،شماره مسلسل ۲۱. فصلنامه علمی–پژوهشی دانشگاه گلستان،صص173-186. http://gps.gu.ac.ir/article_47279.html
نوروزی، فریبا؛ صالحی، اسماعیل و مریم خستو(1398)، «فراتحلیل مطالعات انجام‌‌‌‌شده در حوزۀ عدالت فضایی». فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری- منطقه­ای دوره 9، شماره 33،­زمستان­1398، دانشگاه­سیستان­و­بلوچستان،­صص 83-104 . https://gaij.usb.ac.ir/article_5131.html
هاروی، دیوید (1376) عدالت اجتماعی و شهر، ترجمه فرخ حسامیان ، تهران، شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری (وابسته به شهرداری تهران.
هاروی، دیوید(1379) عدالت اجتماعی و شهر، ترجمه حسامیان فرخ ، شرکت پردازش و برنامه­ریزی شهری، تهران.
 
Cho, Chun Man, (2003), "Study on effects of reTsidentperceived neighborhood boundaries on public services: Accessibility & its relation to utilization: Using Geographic Information System focusing on the case of public parks in Austin", Texas A&M University, Texas.
Fujita, K(2009), "Urban justic and sustainability.local environment". Vol.14.NO.5
Garcia _ Ramon, Maria D; Ortiza, A; Parts, M (2004), "Urban Planning, gender and the Use of Public Spaces in Peripheral Neighborhood of Barcelona; Cities", Vol.21, No.3, pp. 215-223.
Gehl, J. (1987), "Life between Buildings: Van Nostrand Reinhold"  New York, p.81. 6)
Pasaogullari, N. & Doratli, N.( 2004), " Measuring Accessibility and Utilization of Public Spaces in Famagusta", Cities, Vol. 21, No.3, pp. 225-232.
Runciman, W.G.(1966), "Relative Deprivation and Social justice, (London(.