امکان‌سنجی ارتقای کیفی منظر جوامع زیستی حاشیۀ تالاب‌ها براساس رویکرد اکولوژی ژرف‌نگر (مورد شناسی: روستای صراخیه در حاشیۀ تالاب شادگان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد معماری منظر دانشگاه تربیت مدرس

2 استادیار گروه معماری دانشگاه تربیت مدرس

10.22111/gaij.2021.6146

چکیده

مناظر و مجتمع‌های زیستی پیرامون تالاب‌ها، ازجمله مناطقی هستند که علی‌رغم وجود وابستگی و ارتباط متقابل میان ساکنان آن‌ها و تالاب و بهره‌مندی از خدمات متنوع این اکوسیستم طبیعی، در رویکردهای مطرح درجهت حفاظت و احیای تالاب‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ به‌گونه‌ای که توجه و تأکید بر ابعاد کمّی و بیولوژیک تالاب موجب غفلت از نیازهای جوامع پیرامون تالاب و ابعاد کیفی زندگی آن‌ها شده‌است. این امر در درازمدت نه‌تنها تأثیر چندانی بر حفاظت و احیای تالاب‌ها نداشته، بلکه می‌تواند تهدیدی جدی برای جوامع زیستی که زندگی‌شان وابسته به تالاب‌هاست، باشد؛ ازاین‌رو اتخاذ رویکردی کل‌‌نگر که به همۀ ابعاد کمّی و کیفی موجود در یک منظر به طور همزمان توجه کرده و در پاسخگویی به نیازهای جوامع مؤثر واقع شود، امری ضروری است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-توصیفی و از طریق مطالعات کتابخانه‌‌ای به‌دنبال امکان‌سنجی استفاده از مدل اکولوژی ژرف‌نگر درجهت ارتقای کیفی منظر مجتمع‌های زیستی حاشیۀ تالاب‌ها است؛ در این راستا ابتدا مفاهیم و پایه‌های 8گانۀ اکولوژی ژرف‌نگر از طریق مطالعات کتابخانه‌‌ای گردآوری و سپس مدل پیشنهادی براساس 8 پایۀ اصلی اکولوژی ژرف‌نگر ارائه شد. مدل مذکور درجهت امکان‌سنجی در روستای صراخیه واقع در حاشیۀ تالاب شادگان در استان خوزستان به‌کار گرفته شد. نتایج حاصل نشان می‌‌دهد که مدل اکولوژی ژرف‌نگر با تکیه بر پایه‌های اصلی خود، توصیه‌ها و ارزش‌هایی را درجهت بهره‌مندی مناسب از محیط‌زیست در قالب سه مؤلفۀ شناخت، برنامه‌ریزی و اجرای طرح‌های حفاظتی و توسعه‌ای و نظارت و مشارکت ذی‌نفعان ارائه می‌‌‌‌دهد که موجب ایجاد رابطه‌‌ای متعادل میان انسان و طبیعت شده و ضمن پاسخگویی به نیازهای زیست‌محیطی، از طریق ارائۀ راهکارهایی در زمینۀ جذب اکوتوریسم، آموزش‌های زیست‌محیطی، نمایش سبک و شیوۀ زندگی جوامع زیستی حاشیۀ تالاب و... در رشد اقتصادی جامعه، حفظ و احیای ارزش‌های فرهنگی-معنوی بستر مؤثر واقع شده و بدین طریق موجب ارتقای کیفی منظر جوامع زیستی حاشیۀ تالاب می‌‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

--

نویسندگان [English]

  • mona rastegar niya 1
  • dr. mahdi haghighat bin 2
  • dr. kiyanoosh soozanchi 2
چکیده [English]

--

بمانیان، محمدرضا؛ احمدی، فریال. (1393). شاخص‌های طراحی منظر پایدار بر مبنای رویکرد اکولوژی منظر، همایش ملی معماری و منظر شهری پایدار، مشهد: مهراز شهر.
تقوایی، سید حسن. (1391). معماری منظر درآمدی بر تعریف‌ها و مبانی نظری. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
حاج‌غنی، مهدیه؛ احمدی، فریال. (1394). مروری بر ادبیات اکولوژی منظر. مجلۀ منظر، پژوهشکدۀ هنر، معماری و شهرسازی نظر، سال هفتم شمارۀ 32، صص 65-60.
رحیمی‌بلوچی، لیلا؛ ملک‌محمدی، بهرام. (1392). ارزیابی ریسک‌های محیط‌زیستی تالاب بین‌المللی شادگان براساس شاخص‌های عملکرد اکولوژیک. مجلۀ محیط‌شناسی، دانشگاه تهران، سال سی‌ونهم، شمارۀ 1، صص 101-112.
فهیمی، عزیزالله؛ مشهدی، علی. (1390). ارزش ذاتی و ارزش ابزاری در فلسفه محیط‌زیست (از رویکرد‌های فلسفی تا راهبردهای حقوقی). فصلنامۀ علمی-پژوهشی، دانشگاه قم، سال یازدهم، شمارۀ 1. صص 216-195.
مهندسین مشاور پندام. (1381). محیط طبیعی بوم‌سازگان تالاب شادگان، از مجموعه گزارش‌های مطالعات مدیریت زیست‌محیطی تالاب شادگان، پروژۀ بهسازی آبیاری ایران، وزارت جهاد کشاورزی.
 
Ambrosius, W. 2005. A Debate on the Role of Humans in the Environment”. UW-L Journal of Undergraduate Research VIII. University of wisconsin Lacrosse, Pp:1-8.
 Barnhill, David Landis & Gottlieb, Roger, S. 2001. Deep ecology and world religions: new essays on sacred ground. Albany: State University of New York Press.
Bookchin, M. 1987. Social ecology versus deep ecology: a challenge for the ecology movement”. Green Perspectives, Institute for Social Ecology, 4(5), 1-22.
Callicott ,J. Baird & Frodeman, Robert.2009.”Encyclopedia of Environmental Ethics and Philosophy”. USA:Macmillan Reference.
Comberti,C.,Thornton,T.F., Echeverria,V.Wyllie & Patterson, T.2015.” Ecosystem services or services to ecosystems? Valuing cultivation and reciprocal relationships between humans and ecosystems”. Global Environmental Change.Volume 34.Pp: 247-262. Elsevier Science Publishers.
Devall, Bill & Sessions , George .1985.”Deep ecology : living as if nature mattered”, United States:Gibbs Smith. Sage Publications, Inc.
Drengson,A.1995.”The Deep Ecology Movement”.The Trumpeter .Journal of Ecosophy. Vol. 12, No.3Elsevier Science Publishers B.V., Amsterdam.Pp: 61-79.
Ferrer Montaño, Orlando José.2006. “Ecology for Whom ? Deep Ecology and the Death of Anthropocentrism " . Opción, Volume 22, No. 50 Pp181 – 197. Universidad del Zulia Maracaibo, Venezuela.
Fox,Warwick.1984.”Deep Ecology:A new philosophy of our Time?”The Ecologist 14(5,6). Macmillan Reference USA , Pp:194-200.
Gardiner,Anne Barbeau.2007.”Deep Ecology and the the Culture of Death”.Life and Learning XVII:Proceedings of the Seventeenth University Faculty for Life Conference at Villanova University.
HOY,T.2000.”Toward a naturalistic political theory:Aristotle, Hume, Dewey,  evolutionary biology,and deep ecology”.London:Preager.
Lister, N. M.1994.” Biodiversity Conservation Planning in Canada”. Doctoral Comprehensive Examination: Waterloo, Ontario: School of Urban and Regional Planning, Faculty of Environmental Studies, University of Waterloo.
Masnavi,M.R.2013.”Environmental Sustainability and Ecological Complexity : Developing an Integrated Approach to Analyse the Environment and Landscape  Potentials to Promote Sustainable Development”.International Journal of Environmental.Research.Volume7.NO4.Pp:995-1006.University of Tehran.
Naess, Arne. 1986. ‘‘The Deep Ecology Movement: Some Philosophical Aspects.’’ Philosophical Inquiry 8.Pp:10–31. Philosophy Documentation Center.
https://ijer.ut.ac.ir/article_683_433e42e8e1a171c18739396ef30e23bf.pdf
Naess, Arne. 1989. “Ecology,Community,and Lifestyle: Outline of an Ecosophy”. Translated: David Rothenberg. New York: Cambridge University Press.
Naess,Arne.2010.“The Ecology of Wisdom”.edited by Alan Drengson, and Bill Devall, United States of America:Counterpoint. https://www.amazon.com/Ecology-Wisdom-Writings-Arne-Naess-ebook/dp/B003XKN6BO
Rothenberg,D.,1987.”A Platform of Deep Ecology”.Boston University .Boston. Massachusetts.Volume 7.NO 3.Pp:185-190.
Sessions,G.1995.”DEEP ECOLOGY FOR TWENTY-FIRST CENTURY ” . London: Shambhala.
Sessions,George.2014.”Deep Ecology,New Conservation,and the Anthropocene Worldview” . The Trumpeter.Volume30, Number2 Athabasca University,Canada , Pp106-114.
Taghvaei,Hassan,2008.”Tacit Knowledge and Deep Ecology:A Hermeneutic Approach to the Concept of Tacit Environmental Knowledge in Landscape Architecture”.Environmental Sciences, ENVIRONMENTAL SCIENCES RESEARCH INSTITUTE, SHAHID BEHESHTI UNIVERSITY, Vol.6,No.1,Pp111-122.
Udall,Stewart L.1963.”The Quiet Crisis ”.United States:Gibbs Smith.
UNEP (2001). Partow, H.The Mesopotamian Marshlands: Demise of an  Ecosystem.Early Warning and Assessment Technical Report, UNEP/DEWA/TR.01-3 Rev. 1.Division of Early Warning and AssessmentUnited Nations Environment Programme Nairobi , Kenya.
Welker,Chelsea L.2013.”Rithinking Deep Ecology:from critique to synthesis”. For the Degree of Master of Arts Colorado State University. Advisor: Bradley J. Macdonald.