تحلیلی بر وضعیت مهاجرت استان‌های کشور با تأکید بر عوامل اجتماعی و فرهنگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری شهرسازی، دانشکدۀ هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار دانشکده اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 پژوهشگر دکتری شهرسازی، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 پژوهشگر دکتری شهرسازی، دانشکدۀ هنر، معماری و شهرسازی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، اصفهان، ایران

چکیده

عوامل مؤثر بر شکل‌دهی یا تغییرات ساختار جمعیتی، شامل سه عامل: باروری، مرگ‌ومیر و مهاجرت در مقیاس‌‌های مختلف فضایی است؛ به نحوی که در هر برهۀ زمانی، نقش و تأثیر هرکدام می‌تواند متفاوت باشد؛ اما امروزه مهاجرت نقشِ به مراتب مهم‌تری در رشد جمعیت ایفا می‌کند؛ زیرا علاوه بر تأثیر مستقیمی که بر ساختار جمعیتی یک محدودۀ جغرافیایی می‌گذارد، بر نحوۀ پراکنش نیروی کار نیز تأثیرگذار خواهد بود؛ علاوه‌براین مهاجرت می‌تواند از عدم‌تعادل‌های اجتماعی و فرهنگی تأثیر پذیرفته و از طرف دیگر خود باعث تشدید این نابرابری‌ها می‌شود. نتیجۀ این برهم‌کنش، عدم‌توزیع مناسب جمعیت و به‌تبع آن، نابرابری در سرمایه‌گذاری‌های ملّی، عدم‌تعادل‌های منطقه‌ای، تفاوت امکانات شغلی و سایر امکانات اجتماعی و فرهنگی می‌شود که این امر به‌دنبال خود مشکلات متعددی را ایجاد می‌‌کند.
هدف این پژوهش استخراج و تحلیل رابطۀ بین مهاجرت و متغیرهای اجتماعی و فرهنگی است که این پدیده را تشدید می‌کند. این متغیرها ازطریق تحلیل عاملی اکتشافی گروه‌بندی‌شده و عوامل اجتماعی و فرهنگی تشدیدکنندۀ مهاجرت استخراج شده‌است؛ سپس ارتباط میان هریک از این عامل‌ها و مهاجرت استان‌های کشور ازطریق روش تحلیل رگرسیون چندمتغیره خطی تببین شده‌است. تحلیل‌های صورت‌گرفته نشان می‌دهد که نرخ خالص مهاجرت بیشترین همبستگی را به‌ترتیب با ویژگی‌های جمعی و فردی توسعه در وهلۀ اول، با درآمد، رفاه و امنیت اجتماعی در وهلۀ دوم و سپس با تنوع امکانات شهری و قومیت‌‌ها داشته است. بررسی میزان تأثیر زیربعدها یا معیارهای اجتماعی و فرهنگی مورد بررسی نیز این واقعیت را آشکار می‌سازد که همۀ این مؤلفه‌ها تأثیرات برابری بر میزان مهاجرت شکل‌گرفته در استان‌های کشور نداشته و اثرات آن‌ها بر میزان نرخ مهاجرت متفاوت بوده‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Migration Situation in Iran's Provinces with Emphasis on Social and Cultural Factors

نویسندگان [English]

  • Milad Tofangchi Mahyari 1
  • Mehdi Pendar 2
  • Amir Sameni 3
  • Arman Khajeh Borj Sefidi 4
چکیده [English]

Factors influencing the formation or changes in population structure include fertility, mortality and migration at different spatial scales so that at each point in time the role and impact of each can be more and less. But today, migration plays a much more important role in population growth because in addition to having a direct impact on the population structure of a geographical area, it will also affect the distribution of labor. In addition, migration can be affected by social and cultural imbalances and, in turn, exacerbate these inequalities. The result of this interaction is a lack of proper distribution of population and, consequently, inequality in national investments, regional imbalances, differences in job opportunities and other social and cultural opportunities, which creates many problems.
The purpose of this study is to extract and analyze the relationship between migration and social and cultural variables that exacerbate this phenomenon. These variables are grouped through exploratory factor analysis and social and cultural factors that aggravate migration are extracted, then the relationship between each of these factors and provincial migration is explained through multivariate regression analysis. The analyzes show that the net migration rate has the highest correlation with the collective and individual characteristics of development, income, welfare and social security, and the diversity of urban facilities and ethnicities, respectively. Examination of the impact of the following dimensions or social and cultural criteria also reveals the fact that all these components do not have equal effects on the rate of migration formed in the provinces of the country and their effects on the rate of migration have been different.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Migration
  • Social and Cultural Dimensions
  • Exploratory Factor Analysis
  • Linear Multivariate Regression Analysis
  • 31 Provinces of the Iran
آنامرادنژاد، رحیم‌بردی. (1395). تحلیلی بر برنامه‌ریزی فضایی و الگوی توسعۀ شهرنشینی در ایران، جغرافیا؛ پژوهش و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، سال هفتم، شمارۀ 26، صص 93-112. http://ensani.ir/fa/article/download/368236
برومندزاده، محمدرضا؛ نوبخت، رضا. (1393). مروری بر نظریات جدید مطرح‌شده در حوزۀ مهاجرت، فصلنامۀ جمعیت، سازمان ثبت احوال کشور،  دورۀ21، شمارۀ 90-89، صص 73-90. http://populationmag.ir/article-1-25-fa.html/  
برتاو، عیسی؛ حاجی‌نژاد، علی؛ عسگری، علی؛ گلی، علی. (1392). بررسی الگوهای سرقت مسکونی با به‌کارگیری رویکرد تحلیل اکتشافی داده‌های فضایی (مورد مطالعه: شهر زاهدان)، پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، دانشگاه اصفهان، سال دوم، شمارۀ 6، صص 1-23. http://ensani.ir/fa/article/download/323532
پایتختی اسکویی، سید علی؛ طبقچی اکبری، لاله. (1395). بررسی رابطۀ بین نرخ باسوادی و مهاجرت در ایران. مطالعات جامعه‌‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، سال هفتم، شمارۀ 26، صص 73-83. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=280446
حافظی، حسن. (1395). مقایسۀ روش‌های پیشرفتۀ آماری تحلیل مسیر و مدل‌سازی معادلات ساختاری با تأکید بر کاربرد آن‌ها در علوم رفتاری، مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی،  موسسه آموزش عالی آزاد نگاره، دورۀ 8، شمارۀ 2، صص 68-98. https://civilica.com/doc/644698/
رجایی، سید عباس؛ صحنه، بهمن. (1394). عوامل مؤثر بر شکل‌‌گیری شبکه‌‌های مهاجرتی در تهران (مطالعۀ موردی: رامشه‌ای‌های مقیم تهران)، مجلۀ آمایش جغرافیایی فضا، فصلنامۀ علمی-پژوهشی دانشگاه گلستان، سال پنجم، شمارۀ 18، صص 47-63. https://www.magiran.com/paper/1519853
زارع چاهوکی، محمدعلی. (1389). روش‌های تحلیل چندمتغیره در نرم‌افزار SPSS. انتشارات دانشگاه تهران، تهران. http://bayanbox.ir/view/247856949404817794/multivariate.pdf
زبردست، اسفندیار. (1396). کاربرد روش تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای (موردپژوهی: سنجش وضعیت پایداری اجتماعی در کلان‌شهر تهران)، نشریۀ هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، دانشگاه تهران، دورۀ بیست‌ودوم، شمارۀ 2، صص 5-18. https://jfaup.ut.ac.ir/article_63989.html
زنجانی، حبیب‌الله. (1394). مهاجرت. انتشارات سازمان مطالعه و تدوین­کتب­علوم­انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، چاپ چهارم، تهران.
سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اردبیل. (1396). تحلیل مهاجرت با تأکید بر استان اردبیل براساس سرشماری نفوس و مسکن 1395. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اردبیل، معاونت آمار و اطلاعات. https://ardabilmpo.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=341&fkeyid=&siteid=1&pageid=341
ستاری‌فر، محمد؛ زارعی، حمیدرضا؛ شکری، نوشین. (1393). اثر مهاجرت و شهرنشینی بر اشتغال غیررسمی در مناطق مختلف ایران (روش شاخص‌‌های چندگانه-علل چندگانه MIMIC)، فصلنامۀ اقتصاد مالی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دورۀ هشتم، شمارۀ 29، صص 49-70. https://www.sid.ir/Fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=275586
شرف‌الدین، سید حسین؛ چراغی کوتیانی، اسماعیل. (1393). نقش فرهنگ و ساختارهای فرهنگی در تحولات جمعیتی. علوم اجتماعی، معرفت فرهنگی اجتماعی، گروه جامعه‌شناسی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، سال ششم، شمارۀ 21، صص 51-78. http://ensani.ir/fa/article/download/356810
فرهمند، شکوفه؛ صفاری، بابک؛ موسوی، وجیهه. (1396). تحلیل فضایی تأثیر عوامل اقتصادی-اجتماعی بر وقوع جرائم در استان‌های ایران با تأکید بر مهاجرت (1390-1385). اقتصاد، تحقیقات اقتصادی، دانشگاه تهران، دورۀ 52، شمارۀ 1، بهار 1396، صص 117 تا 138. https://jte.ut.ac.ir/article_59590.html
فروتن، یعقوب. (1391). بررسی اجتماعی و جمعیت‌شناختی مناسبات هویت و مهاجرت. علوم سیاسی، موسسۀ مطالعات ملی، دورۀ 13، شمارۀ 2 (50)، صص 73-96. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=154847
محمدی، محمود؛ شاهیوندی، احمد؛ ایزدی، آرزو. (1392). سنجش شاخص‌های مؤثر بر مطلوبیت محلات شهری با استفاده از معاملۀ رگرسیونی چندمتغیره (مطالعۀ موردی: محلات شهر اصفهان). جغرافیا، برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، دانشگاه اصفهان، سال سوم، شمارۀ سوم، صص 107-124. http://ensani.ir/fa/article/download/324889
محمودی، محمدجواد. (1388). محاسبۀ شاخص توسعۀ انسانی-کشور، استان تهران و شهرستان‌های آن، فصلنامۀ جمعیت، سازمان ثبت احوال کشور، دورۀ 16، شمارۀ 68/67، صص 81-118. http://populationmag.ir/browse.php?a_id=308&slc_lang=fa&sid=1&printcase=1&hbnr=1&hmb=1
مرکز آمار ایران (1395). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 و 1395. https://www.amar.org.ir/
مرکز آمار ایران (1395). سالنامۀ آماری کشور 1395. https://nnt.sci.org.ir/sites/Apps/yearbook/Lists/year_book_req/Item/newifs.aspx
نورایی، مهرداد. (1376). پویایی پدیدۀ هویت در مهاجرت و حاشیه‌نشینی. فصلنامه فرهنگ و علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، دورۀ 10، شمارۀ 22 و 23، صص 351-358. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=189120
وارثی، حمیدرضا؛ سروری، زهتاب. (1385). تحلیلی بر ارتباط متقابل توسعه، مهاجرت و شهرنشینی در ایران، جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، دانشگاه فردوسی مشهد، دورۀ 3، شمارۀ 6، صص 179-196. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=86931
 
Alibaygi, Amirhossein, Karamidehkordi, Esmail (2009). Iranian Rural Youths’ Intention to Migrate to Urban Areas. Asian and Pacific Migration Journal, Vol. 18, No. 2, 2009. https://www.researchgate.net/publication/273339205_Iranian_Rural_Youths'_Intention_to_Migrate_to_Urban_Areas   
Fong, Eric, Verkuyten, Maykel, Y. P. Choi, Susanne (2016). Migration and Identity: Perspectives from Asia, Europe, and North America. American Behavioral Scientist, 2016, Vol. 60(5-6) 559–564. https://www.researchgate.net/publication/300084171_Migration_and_Identity_Perspectives_From_Asia_Europe_and_North_America
Malamud, Ofer, Wozniak, Abigail (2012). The Impact of College on Migration Evidence from the Vietnam Generation.   The Journal of Human Resources, Vol. 47, No. 4 (Fall 2012), pp. 913-950. http://jhr.uwpress.org/content/47/4/913.short
C. Ousey, Graham, E. Kubrin, Charis (2009). Exploring the Connection between Immigration and Violent Crime Rates in U.S. Cities, 1980–2000. Social Problems, Vol. 56, No. 3 (August 2009), pp. 447-473. https://www.jstor.org/stable/10.1525/sp.2009.56.3.447?seq=1#metadata_info_tab_contents
Www. shahrvand.com