آسیب‌‌شناسی مدیریت سیاسی فضا در کلان‌‌شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران، ایران

2 استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه پیام نور، ایران

10.22111/gaij.2021.6328

چکیده

کلان‌‌شهر تهران مرکزیت اداری-سیاسی کشور را در درون و برون مرزهای سیاسی تنظیم می‌‌کند و در تعامل با سایر نقاط جهان در ابعاد مختلف سیاسی، امنیتی، اقتصادی و فرهنگی درجۀ بالایی از تأثیرپذیری و تأثیرگذاری را در یک تحلیل سیستمی آشکار می‌‌سازد. سیستم شهری تهران، باز و چندوجهی است که با تعارض و ناپایداری‌‌های زیادی مواجه است. به نظر می‌‌رسد نبود یک کارکرد مشخص برای کلان‌‌شهر تهران، توصیف سیستمی از آن را با مشکل روبه‌رو و کارآمدی نهادهای مدنی و دولتی در آن را به‌شدت تضعیف می‌‌کند. سپس زمینه‌‌های اصلی و بالقوه در شکل‌‌گیری و بروز عوامل استراتژیک چهارگانه (فرصت‌‌ها، تهدیدها، نقاط قوّت و نقاط ضعف) در محیط بیرونی و درونی مورد شناسایی قرار گرفت. یافته‌‌ها نشان می‌‌دهد از میان عوامل مختلف بیرونیِ مؤثر در مدیریت سیاسی فضای کلان‌‌شهر تهران، عامل تهیۀ طرح مجموعۀ شهری با امتیاز وزنی (84/0) به‌ترتیب به‌عنوان مهم‌ترین فرصت‌‌ و عامل تعدد و تفرق قلمروهای حکومتی و مدیریت کلان‌‌شهر تهران (33/0)، مهم‌ترین تهدید پیشِ‌روی مدیریت سیاسی فضا در مجموعۀ کلان‌‌شهری تهران محسوب می‌‌شوند. تفرق و چندپارگی، از ویژگی‌‌های بارز نظام مدیریت شهری تهران است که همین عامل باعث شده است نظام مدیریت و ادارۀ این کلان‌‌شهر نتواند فضایی شهری و به‌تبع آن فرایندهای اجتماعی، سیاسی، کالبدی، زیست‌‌محیطی و اقتصادی را به‌صورت سیستماتیک تحت پوشش قرار دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pathology of Political Space Management in Tehran Metropolis

نویسندگان [English]

  • Saeid Khatam 1
  • Seyed Abbas Ahmadi 2
  • Mahmoud Vasegh 2
  • Hadi Veysi 3
چکیده [English]

The metropolis of Tehran regulates the administrative-political centrality of the country inside and outside the political borders and in interaction with other parts of the world in various political, security, economic and cultural dimensions, reveals a high degree of influence in a systemic analysis. Tehran's urban system is open and multifaceted, which faces many conflicts and instabilities. The lack of a specific function for the metropolis of Tehran seems to severely undermine the systemic description of it and the efficiency of civil and governmental institutions. Then, the main and potential contexts in the formation and emergence of four strategic factors (opportunities, threats, strengths and weaknesses) in the external and internal environment were identified. Findings show that among the various external factors influencing the political management of Tehran metropolitan area, the factor of preparing the urban complex plan with a weight score (0.84) as the most important opportunity and the factor of multiplicity and division of government and metropolitan management of Tehran (0.33), The most important threats to the advancement of political space management in the metropolitan area of ​​Tehran are considered. Separation and fragmentation are prominent features of Tehran's urban management system, which is why the management system of this metropolis can not systematically cover the urban space and, consequently, social, political, physical, environmental and economic processes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Political Management
  • Pathology
  • Spatial Development
  • Tehran
ابراهیم‌‌زاده، عیسی. (1386). مدل تحلیلی در ساماندهی فضاهای ناحیه‌‌ای مورد ناحیۀ سنگان خاش. پژوهش‌‌های جغرافیایی، دوره 39، شمارۀ 59.، صص 35-53. https://jrg.ut.ac.ir/article_18519_3ea5937e2e2bb5c303f3a90f3d0e85be.pdf
احمدی‌‌پور، زهرا. (1378). مروری بر تاریخچه و سیر تحولات تقسیمات کشوری در ایران، مجلۀ رشد جغرافیا، تهران، بهار 1378،  شمارۀ 50صص 27-35. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/802917/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
افضلی، رسول؛ یاری، احسان؛ مرادی، اسکندر؛ ولی‌‌زاده، اکبر. (1392). تحلیل گفتمان ژئوپلیتیک دولت مدرن در مدیریت سیاسی فضا در ایران. فصلنامۀ جغرافیا، دوره یازدهم، شمارۀ 39. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=201820
آخوندی، عباس. (1386). حاکمیت شهر-منطقۀ تهران، چالش‌‌ها و روندها. نشریۀ هنرهای زیبا، بهار 1386، شمارۀ 29، صص 5-16. https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=61365
الیگارسادیح، برونیسلاو. (2011). نظریه‌ای نو دربارة جغرافیا، ترجمة محمدمهدی شیرازی، چاپ دوم، انتشارات کاوه،تهران.
برآبادی، محمود. (1384). الفبای شهری. انتشارات سازمان شهرداری‌‌ها و دهیاری‌‌های کشور.،  چاپ اول؛ تهران.
برک‌‌پور، ناصر. (1385). حکمروایی شهری و نظام ادارۀ شهرها در ایران. همایش برنامه‌‌ریزی و مدیریت شهری.، دوره اول، سال 1385، صص 491-512. https://www.sid.ir/fa/seminar/ViewPaper.aspx?ID=7114
پرهیزکار، اکبر؛ کاظمیان، محمد. (1384). رویکرد حکمروایی شهری و ضرورت آن در مدیریت منطقۀ کلان‌‌شهر تهران. فصلنامۀ پژوهش‌‌های اقتصادی، دوره5، تابستان 1385، شمارۀ 16. صص 29-48. https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=62397
پیشگاهی‌‌فرد، زهرا؛ قالیباف، محمدباقر؛ مرادی‌‌نیا، سجاد؛ مؤمنی، حمیده. (1392). آسیب‌‌شناسی توزیع فضایی قدرت سیاسی در کلان‌‌شهر تهران. جغرافیا، دورۀ جدید، سال یازدهم، شمارۀ 38. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1393749/%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B9-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%87%D8%B1
حافظ‌‌نیا، محمدرضا. (1381). جغرافیای سیاسی ایران. انتشارات سمت، چاپ دوم، تهران.
حافظ‌‌نیا، محمدرضا؛ ذوقی بارانی، کاظم؛ احمدی‌‌پور، زهرا. (1388). بررسی تأثیر الگوی دوگانۀ مدیریت سیاسی فضا بر کارکردهای مناطق آزاد، مدرس علوم انسانی، دورۀ پانزدهم، شمارۀ 1. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=169910
حسینی، سید هادی. (1395). تحلیل شاخص‌‌های حکمروایی خوب شهری با تأکید بر نظرات شهروندان و مدیران، مطالعۀ موردی شهر تربت حیدریه، فصلنامۀ مطالعات شهری، دوره5، شمارۀ 20.  صص 43-52. https://urbstudies.uok.ac.ir/article_40907.html
حمدی، کریم؛ امیرانتخابی، شهرام. (1389). کلان‌‌شهر تهران بزرگ و چالش‌‌های مدیریت شهری. فصلنامۀ جغرافیایی سرزمین، سال هفتم، شمارۀ 26. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=150181
خلیل‌‌آبادی، حسن. (1390). ژئوپلیتیک شهری،: نشر پژوهشی نوآوران شریف.، چاپ اول، تهران.
شریف‌‌زادگان، محمدحسین؛ شمس‌‌کشکولی، هانیه. (1393). برنامه‌‌ریزی فضایی راهبردی برای حکمروایی یکپارچۀ منطقه‌‌ای در منطقۀ کلان‌‌شهری تهران. مدیریت شهری، دوره 13، شمارۀ34. صص 273-296. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=247652
شکوهی، محمد؛ رهنما، محمدرحیم؛ گوهری قاسم‌‌پور، نسرین. (1393).مطالعه تطبیقی شاخص های حکمروایی خوب شهری در کلان شهر های ایرانششمین کنفرانس برنامه‌‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌‌های شهر اسلامی. مشهد. https://civilica.com/doc/349496/
صفایی‌‌پور، مسعود؛ امان‌‌پور، سعید؛ نادری چگینی، زهرا. (1392). ارزیابی و تحلیل میزان تحقق‌‌پذیری حکمرانی خوب شهری در شهر خرم‌‌آباد. فصلنامۀ­جغرافیا و برنامه‌‌ریزی­شهری­چشم‌‌انداز زاگرس،­سال­پنجم،­شمارۀ 17. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=219897
عزیزی، محمدمهدی؛ ایوبی‌‌اردکان، محمد؛ نوری، نسرین. (1391). بررسی نقش کنشگران و ابزارهای مدیریت شهری در یکپارچگی مدیریت کلان‌‌شهر تهران. مدیریت شهر، شمارۀ10، سال ششم. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=184800
عسگری، علی. (1383). طراحی سیستم مدیریت مجموعه‌‌های شهری ایران. پژوهشکدۀ اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس، مرکز مطالعات برنامه‌‌ریزی شهری.
علیخان گرگانی، روح‌الله.(1393). مطالعۀ عناصر ساختاری الگوی مدیریت شهری تهران در حوزه‌های شش گانه،فصلنامۀ اقتصاد و مدیریت شهری، دوره2، شمارۀ6. صص 127-143. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=226661
علیخان‌‌گرگانی، روح‌‌الله؛ موسی‌‌خانی، مرتضی؛ معمارزاده، غلامرضا. (1393). مطالعۀ عناصر ساختاری الگوی مدیریت شهری تهران در حوزه‌‌های شش‌‌گانۀ شهری. فصلنامۀ اقتصاد و مدیریت شهری، سال دوم، بهار1393، شمارۀ6. صص127-143. http://ensani.ir/fa/article/335228/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%B4-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C
عیوضلو، داود؛ رضویان، محمدتقی. (1397). ارزیابی وضعیت مدیریت شهری کلان‌‌شهرها مبتنی بر شاخص‌‌های حکمروایی مطلوب شهری. جغرافیا و توسعه، پاییز 1397، شمارۀ 52. https://gdij.usb.ac.ir/article_4003.html
قادری حاجت، مصطفی؛ مختاری هشی،حسین. (1396).هیدروپلتیک خاورمیانه در افق سال2025، فصلنامۀ ژئوپلتیک، دوره4،سال نهم.  صص36-74. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=107947
قالیباف، محمدباقر؛ حافظ‌‌نیا، محمدرضا؛ محمدپور، علی. (1392). نقش تقسیمات شهر در مدیریت یکپارچۀ شهری، مطالعۀ موردی تهران. فصلنامۀ جغرافیا، دورۀ جدید، سال یازدهم، شمارۀ 37. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=189951
محمدپور، علی. (1391).طراحی الگوی یکپارچۀ تقسیمات سیاسی اداری فضای شهری (مطالعۀ موردی شهر تهران).رسالۀ دکتری رشتۀ جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران.
مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران. (1385). امکان‌سنجی واگذاری وظایف جدید به شهرداری‌ها، جلد اول، پروژۀ تحقیقاتی، دفتر برنامه‌ریزی عمرانی وزارت کشور، تهران.
میرحیدر، درّه. (1396). مبانی جغرافیای سیاسی، انتشارات سمت، چاپ 22، تهران.
هوشیار، محمدمهدی. (1379). تحلیل الگوی تقسیمات کشوری شمال خراسان، نمونه شهرستان اسفراین. پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
 
Bailey, D., Koney, K. M. .(1995).Communitybased consortia: One model for creationand development, Journal of CommunityPractice, 2(1), 46-59. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1300/J125v02n01_02
Bugliarello, G..(2006).UrbansustainabilityDilemmas, challenges and paradigms, Technology in Society. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0160791X05000576
Gazendam, H.W. (2000). CoordinationMechanisms in Multi-Actor Systems,Netherlands: Twente University.
Mulford, C. L. and Klonglan, G.E. .(1992).Creating Coordination amongOrganizations, U.S.A.: North CentralRegion Extension Sociology Committee.
Short, john .(2013). An Interodaction to Political Geography. London; ROUTLEDGE. https://www.routledge.com/An-Introduction-to-Political-Geography/Short/p/book/9780415082273
Skocpol, T .(2014). State andSocialRevolotion. Cabridge: Cabridge University Press. https://scholar.harvard.edu/thedaskocpol/publications?page=4%2C0%2C0%2C0%2C0%2C0
Stephens, D; Satterthwaite .(2008). Urban healthin developing countries, Environmental ImpactAssessment, Review, 20 PP: 299- 310.
Young,b.(2010). RECONFIGURING SOCIALIST URBAN LANDSCAPES: THE ‘LEFT-OVER’ SPACES OF STATE-SOCIALISM IN BUCHAREST. Journal of Studies and Research in Human Geography(2010) 4.1, 5-16. https://www.researchgate.net/publication/228475817_Reconfiguring_Socialist_Urban_Landscapes_The_'Left-Over'Spaces_of_State-Socialism_in_Bucharest