تعیین مؤلفه‌‌های موثر در مشارکت شهروندان در قالب نظریۀ دام اجتماعی و اثر تماشاگر (نمونۀ موردی: شهر مشهد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

در این بررسی با تأکید بر مشارکت مالی که پیچیده‌ترین نوع مشارکت تلقی می‌شود، سعی شد با استفاده از نظریۀ دام اجتماعی و اثر تماشاگر، عوامل مؤثر بر مشارکت شهروندان مشهدی، مورد تجزیه ‌وتحلیل قرار گیرد. بدین‌منظور، عوامل اساسی مؤثر بر پرداخت عوارض نوسازی و خودرو، تعیین و اثر هریک از آن‌ها ارزیابی شد. روش تحقیق از نوع توصیفی و تحلیلی بود و داده‌های مورد نیاز از نمونه‌ای به حجم 300 نفر در قالب دو گروه مشارکت‌کننده و غیرمشارکت‌کننده، به‌دست آمد. داده‌های گردآوری‌ شده با استفاده از آزمون‌های تحلیل واریانس و آزمون تی با دو گروه مستقل تجزیه ‌و تحلیل شد. نتایج نشان داد که نگرش مشارکت‌کنندگان و غیرمشارکت‌کنندگان در ارتباط با عوامل مؤثر متفاوت بوده و بالاترین اثر مربوط به آگاهی از نحوۀ عمل پرسنل شهرداری و نزدیکان فرد و همچنین وجدان اخلاقی وی در رابطه با پرداخت عوارض است. در این روند اعتماد یا عدم‌اعتماد به توانمندی پرسنل شهرداری و همچنین نوع گرایش اعضای شورای شهر (اصلاح‌طلب یا اصولگرا) تأثیر آشکاری بر پرداخت عوارض نداشت. مطابق با این یافته، تبلیغات بی‌هدف و ارائۀ مشوق‌های ارائه‌شده، جایگاه چندانی در مشارکت مردم ندارد و چارۀ کار، شکل‌گیری و بسط سرمایۀ اجتماعی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Determining Effective Components in Citizen Participation in the form of Social Trap Theory and The Bystander Effect (Case Study :Mashhad)

نویسندگان [English]

  • Rostam Saberifar 1
  • Ezat Hoseini 2
2 Department of Geography and Urban planning, University of Payam e Noor
چکیده [English]

In this study, with emphasis on financial participation, which is considered the most complex type of participation, it was tried to analyze the factors affecting the participation of citizens of Mashhad by using the social trap theory and the spectator effect. For this purpose, the basic factors affecting the payment of renovation and car tolls were determined and the effect of each of them was evaluated. The research method was descriptive and analytical and the required data was obtained from a sample of 300 people in the form of two groups of participants and non-participants. The collected data were analyzed using analysis of variance and t-test with two independent groups. The results showed that the attitudes of participants and non-participants were different in relation to the effective factors, and the highest effect was related to the awareness of the behavior of the municipal personnel and the person's relatives, as well as his moral conscience in relation to paying tolls. In this process, the trust or lack of trust in the capability of the municipal personnel and also the type of orientation of the city council members (reformist or fundamentalist) had no obvious effect on the payment of tolls. According to this finding, aimless advertisements and providing incentives do not have much place in people's participation and the solution is the formation and expansion of social capital.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Financial Participation
  • Social Trap
  • Bystander Effect
  • Social Capital
  • Mashhad
احمدنیا، شیرین؛ کامل قالیباف، آتنا. (1396). مشارکت اجتماعی در پهنة مرکزی تهران: با تأکید بر نهادهای مردم‌‌مدار و شورایاری‌‌ها، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دانشگاه تهران، دورۀ ششم، شمارۀ 1، صص 168-145. https://dx.doi.org/10.22059/jisr.2017.61835
اکبرپور، محمد؛ پوراحمد، احمد؛ عمران‌‌زاده، بهزاد. (1390). ارزیابی میزان مشارکت مردم در بهسازی و نوسازی بافت فرسوده، نمونۀ موردی: محلۀ سیروان تهران، نشریۀ علمی و پژوهشی جغرافیا، انجمن جغرافیدانان ایران، دورۀ شانزدهم، شمارۀ 36، صص 24-11. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=147909
ایمانی جاجرمی، حسین. (1399). راه برون‌رفت کدام است، آینده‌نگر، اتاق ایران آنلاین، شمارۀ 104، صص 107- 105. https://otaghiranonline.ir/source/17/0
باقری کاهکش، معصومه؛ محمودی مجدآبادی فراهانی، محمود؛ ریاحی، لیلا؛ حاجی‌نبی، کامران. (1399). بررسی عوامل مؤثر بر وقوع مشارکت مردمی در نظام سلامت: یک مطالعۀ تطبیقی، بیمۀ سلامت ایران، سازمان بیمه سلامت ایران، دورۀ سوم، شمارۀ 2، صص 127-116. http://journal.ihio.gov.ir/article-1-149-fa.html
بولو، قاسم؛ اکبریان، رضا. (1396). بررسی رابطۀ پدیدۀ تماشاگری، قدرت شواهد و مسئولیت ادراک‌شده با احتمال گزارشگری تقلب، دوفصلنامۀ حسابداری ارزشی و رفتاری، دانشگاه خوارزمی، سال دوم، شمارۀ 3، صص 32-1. http://aapc.khu.ac.ir/article-1-260-fa.html
پاتنام، رابرت. (1380). دموکراسی و سنت‌های مدنی، ترجمۀ محمدتقی دلفروز، تهران: انتشارات غدیر.
تیموری، مرتضی؛ بابایی، پروین. (1395). اعتبارسنجی معرفت‌شناسانۀ آرای آلکسی دوتوکویل دربارۀ دموکراسی، کنفرانس بین‌المللی فرهنگ، هنر و معماری اسلامی، جزیرۀ کیش: سازمان بنادر.  https://civilica.com/doc/538041
حسین‌‌زاده، علی‌‌حسین؛ ایدر، نبی‌‌الله؛ عباسی، الهام. (1391). بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت شهروندی در بین شهروندان شهر خرم‌‌آباد، مطالعات شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دهاقان، سال دوم، شمارۀ 2، صص 82-59. https://urb.dehaghan.iau.ir/article_654911_da3a5db0c6edb3aa991214fa0d2a463e.pdf
حسینی، عزت. (1400). طراحی مدل مشارکت اجتماعی ساکنان در بازآفرینی بافت‌‌های ناکارآمد شهری (نمونۀ موردی: شهر مشهد)، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، گروه جغرافیا، مشهد: دانشگاه پیام‌‌نور.
خمر، غلامعلی؛ جوادیان، معصومه. (1394). پیش‌‌‌‌بینی میزان درآمد حاصل از دریافت عوارض شهری شهرداری‌‌ها با استفاده از مدل شبکۀ عصبی، مطالعۀ موردی: زابل، برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد مرودشت، دورۀ ششم، شمارۀ 23، صص 34-21. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285229.1394.6.23.2.0
روثستاین، بو. (1393). دام اجتماعی و مسئلۀ اعتماد، ترجمۀ محمود شارع‌‌پور، تهران: انتشارات آگه.
زنگنه، یعقوب؛ حسین‌‌آبادی، سعید. (1395). ارزیابی رضایت شهروندان از عملکرد شهرداری و نقش آن در تأمین منابع مالی مدیریت شهری، نمونۀ موردی شهر سبزوار، آمایش جغرافیایی فضایی، دانشگاه گلستان، دورۀ ششم، شمارۀ 20، صص 62-51. http://gps.gu.ac.ir/article_33181_9ccf48a4fcdbe991785654ba43985107.pdf
سلطانی، حمید. (1400). شناسایی و رتبه‌‌بندی عوامل مؤثر بر مشارکت مالی بخش خصوصی و نقش آن در توسعۀ پایدار شهری (مورد مطالعه: شهرداری یاسوج)، پژوهش و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد مرودشت، دورۀ دوازدهم، شمارۀ 45، صص 180-167. https://dx.doi.org/10.30495/jupm.2021.4419
شایگان، فریبا. (1378). عوامل مؤثر بر حضور و مشارکت مردم در مساجد در سه منطقۀ تهران، تهران: دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی.
شربتی، اکبر. (1397). میزان مشارکت شهروندان در امور شهری (مطالعۀ موردی: شهر گنبد)، آمایش محیط، دانشگاه آزاد ملایر، دورۀ یازدهم، شمارۀ 41، صص 184-161. https://www.sid.ir/FileServer/JF/31913974108.pdf
شرزه‌‌ای، غلامعلی؛ ماجد، وحید. (1391). تأمین مالی پایدار شهر؛ چگونگی تأمین مالی به‌منظور توسعۀ پایدار شهری، مدیریت شهری و روستایی، سازمان همیاری شهرداری­ها و دهیاری­ها، ویژه‌نامۀ 16، صص 316-299. https://civilica.com/doc/140934/
شمس­الدینی، علی؛ سنایی­مقدم، سروش؛ بلاغی، رسول؛ رضایی، میثم. (1396). سنجش میزان رضایتمندی شهروندان از عملکرد شهرداری و ارزیابی عوامل فردی، اجتماعی مؤثر بر آن (مطالعه موردی: شهر دهدشت)، برنامه­ریزی شهری، دانشگاه آزاد مرودشت، دوره هشت، شماره 30، صص 204-185.
شهرداری مشهد. (1399). گزارش نحوۀ دریافت عوارض در 5 سالۀ منتهی به 1399، اداره‌کل درآمدهای عمومی شهرداری، مشهد: شهرداری.
صابری‌‌فر، رستم. (1391). بررسی عوامل تأثیرگذار بر عضویت و مشارکت روستائیان در شرکت‌‌های تعاونی روستایی، موردشناسی: استان خراسان رضوی، جغرافیا و آمایش شهری‌‌ منطقه‌‌ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دورۀ 2، شمارۀ 4، صص 75-65. https://dx.doi.org/10.22111/gaij.2012.877.
صابری‌‌فر، رستم. (1392). تعیین شکاف کیفیت خدمات ارائه‌شده در شهرداری‌‌ها (نمونۀ موردی شهر مشهد)، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، دانشگاه اصفهان، دورۀ بیست‌ وهشتم، شمارۀ 2، صص 139-127. https://journals.ui.ac.ir/article_17983_57ec94e246003fe0ffd9df01b3b7d387.pdf
صابری‌‌فر، رستم. (1395). بررسی تأثیر رضایتمندی شهروندان از عملکرد شهرداری در پایداری محیط‌زیست شهری، مورد منطقۀ 9 مشهد، پژوهش‌‌های بوم‌‌شناسی شهری، دانشگاه پیام نور، دورۀ هفتم، شمارۀ 2، صص 24-11. https://grup.journals.pnu.ac.ir/article_3456_7e51fcda7b8105ae62fd6407321cf219.pdf
صابری‌‌فر، رستم. (1399)، واکاوی احساس نابرابری و اثر آن بر مشارکت شهروندان در ادارۀ کلان‌شهرها (نمونۀ مورد مطالعه، شهر مشهد)، جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌‌ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دورۀ دهم، شمارۀ 35، صص 163-142. https://dx.doi.org/10.22111/gaij.2020.5573
طهماسبی، سوسن. (1380). الگوهای مشارکت اجتماعی در ایران، فصلنامۀ مدیریت شهری، سازمان شهرداری­ها و دهیاری­های کشور، شمارۀ 5، صص 68-58. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=71433
عباسی، محمود؛ نیکجو، مهدی. (1399). بررسی حقوقی اخذ عوارض نوسازی و پسماند از نهادهای خدماتی تحت نظارت وزارت بهداشت، حقوق پزشکی، بخش خصوصی(دکتر عباسی)، شمارۀ 53، صص 171-153. https://www.sid.ir/FileServer/JF/H3001413995306.pdf
علوی‌‌تبار، علیرضا. (1379). راهکارهای افزایش مشارکت مردمی در ادارۀ امور شهر، تهران: سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
فتحی، سروش. (1395). تحلیل جامعه‌‌شناختی رعایت اخلاق شهروندی در فضای شهری (مورد مطالعه: شهروندان شهر تهران)، مطالعات جامعه‌‌شناختی شهری، دانشگاه آزاد دهاقان، دورۀ ششم، شمارۀ 18، صص 144-115. https://www.sid.ir/FileServer/JF/6007013951806.pdf
قیصری، نوراله. (1398). مشارکت اجتماعی؛ معناکاوی یک مفهوم راهبردی، مطالعات راهبردی ناجا، نیروی انتظامی، دورۀ چهارم، شمارۀ 11، صص 59-31. http://journals.police.ir/article_92929_376478175b617af89a11cdf1b80a3872.pdf
محمودی میمندی، محمد؛ شیرپز آرانی، علی‌‌اصغر؛ نوابی، میثم و کاظمی بیدگلی، عباس. (1392). شناسایی عوامل مؤثر بر اعتماد عام‌گرایانه در سازمان‌ها (مطالعۀ موردی: سازمان‌های دولتی و عمومی شهرستان کاشان)، پژوهش‌‌نامۀ مدیریت تحول، دانشگاه فردوسی، دورۀ پنجم، شمارۀ 9، صص 195-172. https://jm.um.ac.ir/article_26717_eb60b18b1728b11e6395ff9ce219de02.pdf
مرصوصی، نفیسه؛ صائبی، محمدحسین. (1388). تحلیل جغرافیایی تأثیر اکولوژی اجتماعی بر توسعۀ کالبدی شهر، نمونۀ موردی شهر مشهد، مجلۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌‌ای، دانشگاه پیام­نور، دورۀ اول، پیش‌شماره، صص 93-73. https://grup.journals.pnu.ac.ir/article_30_f7d97c9e84f2714369f23622a6d88715.pdf
مهرگان، نادر؛ سحابی، بهرام؛ تارتار، محسن. (1394). بررسی تأثیر عوارض شهرداری‌‌ها بر قیمت مسکن، مطالعۀ موردی: شهر تهران، سیاست‌گذاری پیشرفت اقتصادی، دانشگاه الزاهرا، شمارۀ 7، صص 154-129. https://dx.doi.org/10.22051/edp.2016.2527
موسوی، مصطفی؛ کریمیان بستانی، مریم؛ حافظ‌‌رضازاده، معصومه. (1400). تأثیر درآمدهای پایدار و ناپایدار شهرداری در توسعۀ کلان‌‌شهر تهران، جغرافیای اجتماعی شهر، دانشگاه باهنر، دورۀ هشتم، شمارۀ 18، صص 44-25. https://jusg.uk.ac.ir/article_2860_24e2fc0e6c068b80b46951d6535e40be.pdf
هاشمی فیض‌آبادی، مهدی. (1398). ماهیت عوارض نوسازی در نظام شهرداری‌‌ها، رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، نشر انعکاس، شمارۀ 25، صص 99-91. http://maildc1519217340.mihandns.com/index.php/ma/article/view/316
ورشوئی، سمیه؛ یوسفی، علی. (1389). نابرابری اجتماعی در فضای شهری مشهد، مجلۀ مطالعات اجتماعی ایران، انجمن جامعه­شناسی ایران، دورۀ چهارم، شمارۀ 4، صص 184-152.http://www.jss-isa.ir/article_23440_104077cd44130e88a901ef056598fbe6.pdf
 
Darley, J.M., Latane, B. 1968, “Bystander intervention in emergencies: Diffusion of responsibility”, American Psychological Association, Journal of Personal and SocialPsychology, 8(4), 377-383.https://doi.org/10.1037/h0025589
Delhey, J., & Newton, K. 2003, “Who trusts: The origins of social trust in seven societies”, European Societies, European Societies, 5, 93-137. https://doi.org/10.1080/1461669032000072256
Halbwachs, M. 1992, “On Collective Memory”, The Chicago Press, Chicago and London.
Hardin, R. 2019, “How do you know?: the economics of ordinary knowledge”, Princeton University Press, New Jersey.
Heather, AK., Thorpe, H., Ogilvie, M., Sims, ST., Beable, S., Milsom, S., Schofield, KL., & Coleman Land Hamilton, B. 2021, Biological and Socio-Cultural Factors Have the Potential to Influence the Health and Performance of Elite Female Athletes: A Cross Sectional Survey of 219 Elite Female Athletes in Aotearoa New Zealand.
Levi, M. 1996, “The Institution of Conscription”, Spring, Switzerland.
Osborne, Martin J. 2004, “An Introduction to Game Theory”, Oxford (Oxford University Press), New York.
Root, Hilton L. 1989, “Tying the King's Hands: Credible Commitments and Royal Fiscal Policy During the Old Regime”, Rationality and Society, Sage Publications Inc., 1(2), 240–58. https://doi.org/10.1177/1043463189001002005
Rosenthal, A. M. 1964, “Thirty-eight witnesses”, McGraw-Hill, New York.
Rothstein, B., Stolle., D. 2008, “The state and social capital: A theory of generalized trust”, City University of New York, Comparative Politics, 40(4), 441-459. http://dx.doi.org/10.5129/001041508X12911362383354
Rothstein, Bo. 2020, “Social traps and the problem of Trust”, Cambridge University press, London.
Uslaner, E. 2004, “Trust and social bonds: faith in others and policy outcomes”, Reconsidered, Sage Publications, Inc., 37(3), 501-507. https://doi.org/10.2307/3219859
Yamagishi, T. 2021, “Trust: The Evolutionary Game of Mind and Society”, Springer, Tokyo, London.https://doi.org/10.1007/978-4-431-53936-0