ارائه‌ی الگویی جهت ارتقاء زیست‌پذیری در فضاهای عمومی زیر سطحی شهرها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

2 دانشیار گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

چکیده

افزایش جمعیت جوامع انسانی، منجر به افزایش شهرهای پرجمعیت، فشرده و پرتراکم شده است که توسعه در ارتفاع و زیرِ زمین را رایج ساخته است. با وجود مزیت­های ناشی از زندگی فشرده انسان­ها در کنار یکدیگر، ازدحام ناشی از تراکم، تهدیدی برای کیفیت­های زیست انسان­ها به وجود آورده است. مفهوم زیست­پذیری، در پاسخ به این دغدغه، به کیفیت­های عینی و ذهنی مورد انتظار انسان­ها از محیط زیست می­پردازد. توسعه­های جدید زیرسطحی که عمدتاً متأثر از افزایش تراکم و ازدحام در شهرها هست، در اغلب موارد، کمتر به کیفیت­های زیستی انسان­ها در زیرِ سطح زمین پرداخته است و بیشتر به جنبه­های عملکردی توجه شده است. کاهش نظارت اجتماعی، تأمین امنیت، تأمین تهویه، نور و کنترل رطوبت، خوانایی و جهت­یابی از جمله مهم­ترین چالش­های این نوع از توسعه است. لزوم ایجاد و رواج استفاده از فضاهای عمومی پویا و اجتماع محور در طبقات زیرین، محرک پرداختن به این پژوهش بوده است. به منظور ارائه­ی الگویی جهت ارتقاء زیست­پذیری در فضاهای عمومی زیر سطحی شهرها، داده­های کیفی جمع­آوری شده، به روش اسنادی (تحلیل پایه) و داده بنیاد (تحلیل مکمل) به صورت همزمان مورد تحلیل قرار گرفت. روش جمع آوری اطلاعات، مطالعه اسنادی و مصاحبه نیمه ساختارمند می­باشد. جهت تحلیل داده­های کیفی و کدگذاری از نرم افزار Nvivo استفاده شد. از ترکیب تحلیل پایه و مکمل، مؤلفه­های کلیدی سازنده فضای زیر­سطحی زیست­پذیر یعنی مؤلفه­های عملکرد ـ دسترسی؛ ادراکی؛ هویت؛ زیست­محیط و تاب­آوری شناسایی و بررسی شد. همچنین جهت ارائه الگو از روش داده بنیاد استفاده شد. بر اساس سوالات مطرح شده در فرآیند مصاحبه، 389 ارجاع ارائه گردید. با بازبینی متعدد و ادغام کدها بر اساس تشابه در طی چندین مرحله تلخیص داده­ها، 20 کد اولیه و 7 کد محوری استخراج گردید و پس از کشف روابط علی ـ معلولی، الگوی فضای زیرسطحی زیست­پذیر مبتنی بر الگوی دانه برفی ارائه گردید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Presenting a Model to Improve Livability in Underground Public Spaces of Cities

نویسندگان [English]

  • Mostafa Ommati 1
  • Hossein Zabihi 2
  • Mohammad Reza KHatibi 3
  • Ramazanali SHoormaje 1
چکیده [English]

Population increase has led to the growth of crowded, dense and congested cities, which has, in turn, resulted in the development at altitude and underground. Despite the benefits of crowded populations, such congestion has posed a threat to human quality of life. The concept of viability, in response to this concern, addresses the objective and subjective qualities that people expect from the environment. New subsurface developments, which are mainly due to the increase in density and congestion in cities, has paid less attention to human biodiversity below the ground but to the functional aspects. Reduction of social oversight, security, ventilation, lighting and humidity control, readability, and orientation are among the most important challenges of this type of development. The need to create and popularize the use of dynamic and community-oriented public spaces in the subsurface has been the impetus for this research. In order to provide a model for improving livability in subterranean public spaces of cities, the collected qualitative data were analyzed simultaneously by a documentary method (basic analysis) and grounded theory approach (complementary analysis). The data were collected employing a documentary approach and semi-structured interview. The Nvivo software was used for qualitative data analysis and coding. From the combination of baseline and complementary analyses, such elements as performance-accessibility, perceptual, identity, environment, and resilience components were identified and studied which are the key components that make up a livable subsurface. Also, the grounded theory was used to present the model. Based on the questions raised in the interview process, 389 referrals were made. Following multiple revisions and integration of codes based on similarity during several stages of data summarization, 20 initial codes and 7 axial codes were extracted and after discovering the causal relationships, a livable subsurface space model based on the snowflake pattern was presented.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Livability
  • Subsurface Space
  • Grounded Theory
پریزادی، طاهر؛ مرادی، طاهر و ساکی، فاطمه. (1398). تحلیل زیست‎پذیری در محله­های بخش مرکزی شهرها؛ مطالعه موردی: بخش مرکزی شهر بروجرد. فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات شهری، دانشگاه کردستان، دوره 8، شماره 31، صفحات 16-3.https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=480935
پور جعفر، علی؛ رنجبر، احسان و خرمی، علی. (1396). تبیین مدل نوین کیفیت­های طراحی شهری فضاهای شهری زیرزمینی. فصلنامه علمی- پژوهشی نقش‌جهان، دانشگاه تربیت مدرس، دوره 7، شماره 3، صفحات 95-79.https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-2088-fa.html
حسینی، راحله. (1394). تدوین معیارهای توسعه فضاهای زیرسطحی از منظر شاخص­های مدیریت بحران شهری. نشریه باغ نظر، پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر، دوره 12، شماره 35، صفحات 64-53.https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=260690
خزاعی نژاد، فروغ؛ سلیمانی مهرنجانی، محمد؛ تولایی، سیمین؛ رفیعیان، مجتبی و زنگانه، احمد. (1395). زیست‎پذیری شهری: مفهوم، اصول، ابعاد و شاخص­ها. فصلنامه پژوهش­های جغرافیای برنامه­ریزی شهری، موسسه جغرافیا (دانشگاه تهران)، دوره 4، شماره 1، صفحات 50-27.https://dx.doi.org/10.22059/jurbangeo.2016.58120
ردایی، مهجبین؛ صالحی، اسماعیل و فریادی، شهرزاد. (1397). تحلیل راهبردی مبتنی بر عقلانیت اکولوژیک برای توسعه فضاهای زیرسطحی شهری با رویکرد زیست پذیری (مطالعه موردی: شهر کویری یزد). فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای، دانشگاه علامه طباطبایی، دوره 3، شماره 6، صفحات 80-43.https://dx.doi.org/10.22054/urdp.2020.46204.1151
رزاقی اصلی، سینا؛ خاتمی، متین و امتی، مصطفی. (1397). بازشناسی مؤلفه‌های مؤثر در زیست‎پذیری فضاهای امن زیرسطحی مبتنی بر رویکرد نظریه مبنایی. فصلنامه مدیریت شهری، دانشگاه آزاداسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، بهار 1397، شماره 50، صفحات 128-121.https://www.magiran.com/paper/1837158
سعیده زرآبادی، زهرا سادات؛ هوشمند، مرجانه؛ ماجدی، حمید و نوری، علی. (1398). ارائه مدل مفهومی از مؤلفه‌های فضای زیرسطحی به‌عنوان محرک توسعه شهر با استفاده از نظریه داده بنیاد. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، پروفسور محمدحسین پاپلی یزدی (پژوهشکده امیر کبیر)، دوره 35، شماره 1، صفحات 62-56.http://georesearch.ir/article-1-774-fa.html
صیامی، قدیر؛ باقر زاده، فهیمه و سپاهی، اعظم. (1394). محلات پایداری شهری: الگویی جدید در بازساخت مفهوم محله در ایران (مطالعه موردی: محله اردام در منطقه 10 شهرداری مشهد). مجله جغرافیا و توسعه فضای شهری، دانشگاه فردوسی مشهد، سال دوم، شماره 2، شماره پیاپی 3، صفحات 53-29.https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=315031
عباس زادگان، مصطفی؛ الهی، مسعود و انام­پور، محمد. (1391). توسعه فضاهای عمومی چند سطحی در بافت مرکزی شهر مشهد، نشریه شهرسازی و معماری هفت شهر، شرکت بازآفرینی شهری ایران، دوره 3، شماره 40-39، صفحات 81-70.http://www.haftshahrjournal.ir/article_20391.html
علی­الحسابی، مهران و مولائی، اصغر. (1392). ارتقای پایداری شهرهای بزرگ در برابر مخاطرات محیطی با رویکرد توسعه زیرسطحی (نمونه موردی: شهر تهران). فصلنامه آمایش محیط، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر، پاییز 1392، شماره 22، صفحات 62-39.https://www.magiran.com/paper/1222952
فلاحی، علیرضا. (1393). مستندسازی طراحی شهر زیرزمینی گوجی در ویتنام از منظر پدافند غیرعامل. فصلنامه مسکن و محیط روستا، پژوهشکده سوانح طبیعی، دوره 33، شماره 147، صفحات 64-51.https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=227543
مولایی، اصغر. (1398). توسعه فضاهای زیرسطحی شهری؛ راهبردی نوین در توسعه شهری. فصلنامه مطالعات ساختار و کارکرد شهری، دانشگاه مازندران، سال ششم، دوره 6، شماره 18، صفحات 86-57.https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=549669
مولائی، اصغر. (1391). توسعه­ی پایدار شهری با استفاده از فضاهای زیرسطحی- مطالعه موردی: محدوده­ی میدان تجریش. نشریه مهندسی تونل و فضاهای زیرزمینی، دانشگاه صنعتی شاهرود و انجمن تونل ایران،  دوره­ی 1، شماره­ی 1، صفحات 88-69.https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=185548
نصر اصفهانی، رضا؛ صفاری، بابک و بشیری، مجید. (1397). تعیین کاربری بهینه فضاهای زیرزمینی شهری (خیابان­های منتخب شهر اصفهان). فصلنامه علمی- پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، انجمن علمی اقتصاد شهری ایران، دوره 6، شماره 2، صفحات 110-95.https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=347136
ویلر، استفان. (1393). برنامه‌ریزی برای پایداری: ایجاد جامعۀ زیست پذیر، متعادل و اکولوژیک (ترجمۀ محمود جمعه پور و شکوفه احمدی). تهران: نشر علوم اجتماعی.https://www.adinehbook.com/gp/product/6009433117
 
Admiraal, H., & Cornaro, A. (2018). Future cities–resilient cities. In Underground Spaces Unveiled: Planning and creating the cities of the future (pp. 115-127): ICE Publishing.
Bobylev, N. (2016). Underground space as an urban indicator: Measuring use of subsurface. Tunneling and Underground Space Technology 55 (2016) 40–51. https://doi.org/10.1016/j.tust.2015.10.024
Broere, W. (2016). Urban underground space: Solving the problems of today’s cities. Tunneling and Underground Space Technology 55 (2016) 245-248. doi.org/10.1016/j.tust.2015.11.012
Daniel L.Childersa, Steward T.A.Pickettb, J, Morgan Grove, Laura, Ogdend, Alison, Whitmere (2014). Advancing urban sustainability theory and action: Challenges and opportunities. Land. Urban Plan, 125, 320–328.10.1016/j.landurbplan.2014.01.022
Ghasemi.Kimia,  Hamzenejad. Mahdi, Meshkini. Abolfazl (2019), The livability of Iranian and Islamic cities considering the nature of traditional land uses in the city and the rules of their settlement, Habitat International, Volume 90, August 2019, 102006. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2019.102006
Hend H. Yassin, Livable city: An approach to pedestrianization through tactical urbanism, Alexandria Engineering Journal (2019) 58, 251–259. https://doi.org/10.1016/j.aej.2019.02.005
Hunt, D.V., Makana, L.O., Jefferson, I., & Rogers, Chris David Foss Rogers. (2015). Livable cities and urban underground space, Tunneling and Underground Space Technology. 10.1016/j.tust.2015.11.015
Jianqiang. Cui, Wout. Broere, Dong. Lin (2021), Underground space utilization for urban renewal, Tunneling and Underground Space Technology, Volume 108, February 2021, 103726. https://doi.org/10.1016/j.tust.2020.103726
Kashef, M. (2015). Urban livability across disciplinary and professional boundaries, Frontiers of Architectural Research. http://dx.doi.org/10.1016/j.foar.2016.03.003.
Luís Tender, M., Pedro Couto, J., & Bragança, L. (2017), the role of underground construction for the mobility, quality of life and economic and social sustainability of urban regions. Civil Engineering, REM, Int. Eng. J., Ouro Preto, 70(3), 265-271. https://doi.org/10.1590/0370-44672016700151
Qian, Q.H. (2016). "Present state, problems and development trends of urban underground space in China". Tunneling and Underground Space Technology, 55, 280–289. https://doi.org/10.1016/j.tust.2015.11.007
Ritter. Stefan, Hale. Sarah , Jenny Langford ,Sean Salazar (2021), Loretta von der Tann , From urban underground space (UUS) to sustainable underground urbanism (SUU): Shifting the focus in urban underground scholarship, Land Use Policy, Volume 109, October 2021, 105650.https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2021.105650
Yong-Kang Qiao, Fang-Le Peng, Soheil. Sabri , Abbas .Rajabifard (2019) , Socio-environmental costs of underground space use for urban sustainability, Sustainable Cities and Society, Volume 51, November 2019, 101757.