کاربرد تکنیک میرکا در تحلیل سرانه‌های کاربری اراضی شهرهای کوچک (نمونۀ موردی: شهر باشت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

چکیده

کاربری اراضی شهری یکی از موضوعات مهم در برنامه‌‌ریزی شهری است، به‌طوری‌که درحال‌حاضر تحلیل مناسب کاربری اراضی شهری یکی از استراتژی‌‌های مهم درجهت نیل به توسعۀ پایدار شهری محسوب می‌‌شود و کاربری‌‌های خدماتی تا حد زیادی کیفیت زندگی و رفاه انسان را تحت الشعاع قرار می‌‌دهند. پژوهش پیشِ‌رو سعی دارد که با استفاده از تکنیک نوین چندشاخصه میرکا به تحلیل نماگرهای منتخب کاربری اراضی در واحدهای همسایگی شهر باشت در استان کهگیلویه و بویراحمد که جزو شهرهای کوچک کشور محسوب می‌‌شود، بپردازد. پژوهش از نوع کمّی و تحلیلی است و داده‌‌های مورد نیاز پژوهش از طریق طرح جامع و تفصیلی شهر باشت جمع‌‌‌‌آوری شده است. با استفاده از مدل میرکا و محاسبۀ مجموع مقادیر نهایی شکاف کل به بررسی وضعیت واحدهای همسایگی شهر باشت از لحاظ میزان کاربری اراضی شهری در سال 1398 پرداخته شده است. امتیازات به‌دست‌آمده از مدل نشان می‌‌دهند که واحد همسایگی دو با کسب امتیاز (0520/0) در بهترین وضعیت قرار گرفته است. واحد همسایگی یک با کسب امتیاز (0886/0) و واحد همسایگی سه با کسب امتیاز (1201/0) در وضعیت نسبتاً خوبی قرار دارند. نتایج به‌کارگیری تکنیک میرکا نشان می‌دهد که واحد همسایگی پنج با کسب امتیاز (1414/0)، واحد همسایگی شش با کسب امتیاز (1600/0) و واحد همسایگی چهار با کسب امتیاز (1642/0) وضعیت مناسبی ندارند. سطح کلی محلۀ دو که واحد همسایگی چهار در آن قرار گرفته است 8/63 هکتار است که 6/17 درصد بافت این شهر را تشکیل می‌‌دهد. 7/99 درصد بافت پر را اراضی مسکونی اشغال کرده است، به نحوی که رقم سرانه موجود آن برای کاربری مسکونی با 56 مترمربع برای هر نفر است که نزدیک به سرانه مطلوب است. این محله از نظر کاربری‌‌های خدماتی کمبودهایی دارد؛ به‌طوری‌که این محله فاقد مهدکودک، پارک کودک، ورزشی-تفریحی و تجاری به اندازه کافی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Application of Mairca Technique in Land Use Percapita Analysis of Small Cities (Case Study: Basht City)

نویسنده [English]

  • Mahmood Akbari
Professor Assistance of Geography and Urban Planning, Yasouj University, Iran.
چکیده [English]

Urban land use is one of the important issues in urban planning, so that currently the proper analysis of urban land use is one of the important strategies to achieve urban sustainable development and service uses to a large extent quality of life and welfare they overshadow man. The present study tries to analyze the selected land use indicators in the neighborhood units of Basht city in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad provinces, which are among the small cities of the country, using the new multi-criteria Mairca technique. The research is quantitative and analytical and the data required for the research have been collected through a comprehensive and detailed plan of Basht city. Using Mairca technique and calculating the total final values ​​of the total gap, the situation of the neighborhood units of Basht city in terms of urban land use in 2020 has been investigated. The scores obtained from the model show that the two neighborhood units are in the best position with a score of (0.0520). Neighborhood unit one with a score (0.0886) and neighborhood unit three with a score (0.1201) are in relatively good condition. The results of applying Mairca technique show that the neighborhood unit of five with a score of (0.1414), the neighborhood unit of six with a score of (0.1600) and the neighborhood unit of four with a score of (0.1642) are not in a good situation. The total area of neighborhood two, in which the neighborhood unit four is located, is 63.8 hectares, which constitutes 17.6% of the texture of this city. 99.7% of the texture is occupied by residential lands, so that its existing per capita figure for residential use with It is 56 square meters per person, which is close to the desired per capita. This neighborhood has shortcomings in terms of service uses. So this neighborhood does not have enough kindergartens, children's parks, sports-recreational and commercial. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Land use
  • per capita
  • Mairca technique
  • Basht city
ابراهیم‌زاده، عیسی؛ مجیر اردکانی، عبدالرضا. (1385). ارزیابی کاربری اراضی شهری اردکان فارس، مجلۀ جغرافیا و توسعه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دورۀ چهارم، شمارۀ 7، صص 68-43.(https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=51597)
اکبری، محمود؛ رضایی، محمدرضا. (1397). ارزیابی تغییرات کاربری اراضی در منطقۀ سه کلانشهر اصفهان، مجلۀ پژوهش و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، سال نهم، شمارۀ 34، صص 104-93.(http://jupm.miau.ac.ir/article_3131.html)
ضرابی، اصغر؛ رنجبرنیا، بهزاد؛ علی‌زاده، جابر. (1391). تحلیلی بر کاربری اراضی C.B.D در کلانشهرهای ایران با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی نمونۀ موردی: منطقه هشت شهر تبریز، برنامه‌‌ریزی فضایی، دانشگاه اصفهان، دورۀ دوم، شمارۀ 2، صص 104-81.(https://journals.ui.ac.ir/article_15921.html)
محمدی، جمال؛ اکبری، محمود. (1391). تحلیل فضایی و برنامه‌‌ریزی کاربری اراضی شهری دوگنبدان (گچساران)، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، سال بیست‌وهفتم، شمارۀ 105، صص 36-19.(https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=211406)
مرکز آمار ایران. (1397). سالنامۀ آماری استان کهگیلویه و بویراحمد، سازمان مدیریت و برنامه‌‌ریزی استان کهگیلویه و بویراحمد، یاسوج.(https://kb.mporg.ir/696af877-3734-4669-8079-29d409e6a1a3)
مؤمنی، مهدی. بیک ‌محمدی، حسن؛ آروم، فلورا. (1389). تحلیلی بر کاربری اراضی منطقۀ یک شهر اصفهان، جغرافیا و مطالعات محیطی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد، دورۀ اول، شمارۀ 3، صص 44-27.(https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=125506)
مهندسین مشاور شاراندیشان پارس (1388)، طرح جامع و تفصیلی شهر باشت، اداره‌کل مسکن و شهرسازی استان کهگیلویه و بویراحمد، یاسوج.
Anderson, K. Pomfret, R. (2004). spatial inequality and development in Central Asia, Research Paper No. 2004/36. Helsinki: United Nations University World Institute for Development Economics Research.(https://www.econstor.eu/bitstream/10419/63516/1/391509942.pdf)
Baczkiewicz, A. Kizielewicz, B. Shekhovtsov, A. Watrobski, J. Salabun, W. (2021). Methodical Aspects of MCDM Based E-Commerce Recommender System, Journal of Theoretical and Applied Electronic Commerce Research, 16(2021), 2192-2229. https://www.mdpi.com/0718-1876/16/6/122)
Boamah, N. A. (2013). Land Use Planning and Housing Situation in The Wa and Offinso South Municipalities, Ghana, Ethiopian Journal of Environmental Studies and Management, 6(4), 435-442.(https://www.ajol.info/index.php/ejesm/article/view/90883)
Cervero, R. (2013). Linking urban transport and land use in developing countries, The Journal of Transport and Land use, 6(1), 7-24.(https://www.jtlu.org/index.php/jtlu/article/download/425/296)
Chen, S. (2016). Land-use suitability analysis for urban development in Regional Victoria: A case study of Bendigo, Journal of Geography and Regional Planning, 9(4), 47-58.(https://www.researchgate.net/publication/301925352)
Dambeebo, D. and Jalloh, C. A. (2018). Sustainable Urban Development and Land Use Management: Wa Municipality in Perspective, Ghana, Journal of Sustainable Development, 11(5), 235-248.(https://www.researchgate.net/publication/327956984)
Fourie, W. (2014). Sustainable cities through integrated land use management systems, The Sustainable City IX, 1(2014). 189-197.(https://www.witpress.com/Secure/elibrary/papers/SC14/SC14016FU1.pdf)
Gigovic, L. Pamucar, D. Bajic, Z. Milicevic, M. (2016). the Combination of Expert Judgment and GIS-MAIRCA Analysis for the Selection of Sites for Ammunition Depots, Sustainability, 8(4), 372: 1-30. (https://www.researchgate.net/publication/301296241)
Henderson, J. V., Shalizi, Z., Venables, A. J. (2001). Geography and development, Journal of Economic Geography, 1(1), 81–105.(https://www.researchgate.net/publication/23722398)
Kleemann, J.  Inkoom, J. N. Thiel, M. Shankar, S. Lautenbach, S. Fürst, C. (2017). Peri-urban land use pattern and its relation to land use planning in Ghana, West Africa, Landscape and Urban Planning, (2017), 1-15.( https://www.zef.de/uploads/tx_zefportal/Publications/jkleemann_download_Kleemann)
Malczewski, J. (2004). GIS-based land-use suitability analysis: a critical overview, Progress in Planning, 62(2004).3-65.(https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0305900603000801)
Maxwell, A. (2011). Dynamics of Land Use Planning and It's Effects on Socio-Economic Development. Case Study of Sunyani, Municipality and Odumasi in the Brong Ahafo Region, Kwame Nkrumah University of Science and Technology.(https://pdfs.semanticscholar.org/51bc/7340f5431cde5c5e056b780236bef30a2f54.pdf)
Musakwa, W. Niekerk, A. V. (2013). Implications of land use change for the sustainability of urban areas: A case study of Stellenbosch, South Africa, Cities, 32 (2013), 143–156.(https://core.ac.uk/download/pdf/54204998.pdf)
Nijman, J. Wei, Y. D. (2020). urban inequalities in the 21st century economy, Applied Geography, 117 (2020), 1-8.
(https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7124478/)
LI, C. IACSIT, S. M. YIN, J. and LIU, L. (2011). Research Overview on Urban Land Use Change Based on Remote Sensing Images, International Journal of Environmental Science and Development, 2 (1), 45-48.  (http://www.ijesd.org/papers/95-D505.pdf)
Qiu, Y. Sheng. J. and He, X. (2016). Evaluation Model of Urban Land Use Efficiency Based on Super-Efficiency-DEA, Advances in Intelligent Systems Research, 136(2016), 5-8.(https://download.atlantis-press.com/article/25866771.pdf)
Owei, O. B., Obinna, V. C., & Ede, P. N. (2010). The Challenges of Sustainable Land Use Planning in Nigerian Cities: The Case of Port Harcourt, 46th ISOCARP Congress.(http://www.isocarp.net/data/case_studies/1740.pdf)
Pamucar, D. S. Tarle, S. P. Parezanovic, T. (2018). New hybrid multi-criteria decision-making DEMATEL-MAIRCA model: sustainable selection of a location for the development of multimodal logistics centre. Economic research-Ekonomska istraživanja, 31(1), 1641-1665.(https://hrcak.srce.hr/file/306857)
Parry, J. A. Showkat A. Ganaie, M. Sultan Bhat, (2018). GIS based land suitability analysis using AHP model for urban services planning in Srinagar and Jammu urban centers of J&K, India, Journal of Urban Management, 7 (2018), 46–56.(https://www.econstor.eu/bitstream/10419/194437/1/1030861838.pdf)
Seghezzo, L. (2009). the five dimensions of sustainability, Environmental Politics, 18(4), 539–556.(https://www.researchgate.net/publication/233369658)
Varkey, A. M. and Manasi, S. (2019). A Review of Peri-Urban Definitions, Land Use Changes and Challenges to Development, Urban India, 39 (I), 96-111. (https://www.researchgate.net/publication/335910837)
Wolf, T., Meyer, B. C. (2010). Suburban scenario development based on multiple landscape assessments, Ecological Indicators, 10, 74–86.(https://www.researchgate.net/publication/222204993)
Yu, D. Jiang, Y. Kang, M. Tian, Y. Duan, J. (2011). Integrated Urban Land-Use Planning Based on Improving Ecosystem Service: Panyu Case, in a Typical Developed Area of China, Journal of Urban Planning and Development, 2011(137), 448-458. (https://www.researchgate.net/publication/276080769)
Živanović Miljković, J. Crnčević, T. Marić, I. (2012). Land use planning for sustainable development of peri-urban zones, SPATIUM International Review, 28, 15-22. (https://www.researchgate.net/publication/275676757)