شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر در توسعۀ گردشگری با رویکرد آینده‌پژوهی (نمونۀ موردی: شهر شوش)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ایلام ، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه ایلام ، ایران.

چکیده

امروزه صنعت گردشگری با توجه به اثرگذاری فراوان در ابعاد اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی، زیست‌محیطی و کالبدی بر جوامع، یکی از مهم‌ترین عوامل توسعۀ همه‌جانبه در سطح جهان شناخته شده و می‌تواند نقش مهمی در توسعۀ پایدار داشته باشد. پایداری توسعۀ گردشگری نیازمند به‌کارگیری عوامل قابل‌اندازه‌گیری در هر یک از ابعاد توسعۀ پایدار است. شهر شوش یکی از مستعدترین مناطق گردشگری کشور در زمینۀ بناهای باارزش تاریخی و باستانی است؛ اما با وجود تمدنی غنی و مواهب طبیعی به‌دلیل مشخص‌نبودن هدف‌ها و سیاست‌های گردشگری منظم در قالب برنامه‌های اجرایی و سازمانی، از یک سیستم منظم آینده‌نگری گردشگری برخوردار نبوده و سهم متناسب با خود را در صنعت گردشگری کسب نکرده است.
هدف پژوهش، شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر در توسعۀ گردشگری شهر شوش با رویکرد آینده‌پژوهی و بررسی میزان و چگونگی تأثیرگذاری این عوامل بر یکدیگر است. تحقیق حاضر براساس هدف، از نوع توسعه‌ای کاربردی است. روش گردآوری اطلاعات روش کتابخانه‌ای و اسنادی و میدانی است. جامعۀ آماری پژوهش شامل 20 نفر از کارشناسان مرتبط با گردشگری و برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای است که 56 متغیر در قالب شش بُعد (کلان و فرااستانی، اقتصادی، مدیریتی، فرهنگی و اجتماعی، زیست‌محیطی و کالبدی) با استفاده از روش دلفی و نظر خبرگان شناسایی شدند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از ماتریس اثرات متقاطع (میک‌مک) استفاده شده است که درنهایت 13 عامل کلیدی: امنیت و آرامش گردشگری، بودجۀ دولتی در رابطه با گردشگری، اختصاص منابع مالی در بخش گردشگری، کارآفرینی، تقویت اقتصاد محلی، رقابت، دفاتر گردشگری، مؤسسات و آژانس‌های مسافرتی گردشگری، برگزاری جشنواره‌ها، وجود صنایع دستی، مشارکت شهروندان، ظرفیت تحمل محیط زیست، توسعۀ امکانات تفریحی و سرگرمی، مکان‌یابی مناسب مراکز تجاری بیشترین تأثیر را بر وضعیت توسعۀ گردشگری شهر شوش دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Identification and Analysis of Effective Factors on the Development of Tourism with a Future Research Approach (Case Study: Shush City)

نویسندگان [English]

  • Hojat Sheikhi 1
  • Sara Dinarundnejad 2
1 Associate Professor of Department of Architecture and Urban Planning, Ilam University, Ilam, Iran.
2 Master student of geography and urban planning, Ilam University, Ilam, Iran.
چکیده [English]

The purpose of the research is to identify and analyze the effective factors in the development of tourism in the city of Shush with a future research approach and to examine the extent and how these factors affect each other. The current research is based on the purpose of an applied development type. The method of collecting information is the library, documentary and field method. The statistical population of the research includes 20 experts related to tourism and urban and regional planning, with 56 variables in the form of six dimensions (macro and extra-provincial, economic, managerial, cultural and social, environmental, physical) using the method Delphi and expert opinion were identified. In order to analyze the data, the cross-effects matrix (MICMAC) has been used, which finally has 13 key factors: security and peace of tourism, government budget related to tourism, allocation of financial resources in the tourism sector, entrepreneurship, strengthening the local economy, competition, Tourism offices, tourism institutions and travel agencies, holding festivals, existence of handicrafts, participation of citizens, environmental tolerance capacity, development of recreational and entertainment facilities, suitable location of business centers have the greatest impact on the state of tourism development in the city of Shush.

کلیدواژه‌ها [English]

  • tourism
  • future studies
  • MICMAC
  • Shush city
ابراهیمی، مهدی، طیبی، امیرحسین(1398)، موقعیت راهبردی صنعت گردشگری شهرستان تکاب و راهبردهای توسعه آن، جغرافیا(انجمن جغرافیای ایران)، 17(61)، 140- 157.https://C:/Users/Test/Downloads/40813986106%20(1).pdf
اقبالی، مرضیه، متولی، صدرالدین، جانباز قبادی، غلامرضا، غلامی، سارا(1400)، بررسی تأثیر ابعاد اجتماعی تاب آوری شهری بـر توسعه پایدار گردشگری مطالعه موردی: شهر محمودآباد، گردشگری شهری، دانشگاه تهران، 8(3)، 1- 16.pd1fhttps://jut.ut.ac.ir/article_84124.htm
ایمانی، بهرام، رضوی، سیدمختار(1399)، شناسایی پیشران های موثر بر وضعیت آینده گردشگری پایدار با رویکرد آینده پژوهی(مورد مطالعه: روستاهای بخش مرکزی شهرستان سرعین)، برنامه ریزی و توسعه گردشگری، دانشگاه مازندران، 9(2)، 71- 90.https://tourismpd.journals.umz.ac.ir/article_2918_4da283bf8d3f6966fbb4e40bd1cedf49.pdf
ترابی، فرنگیس، نادعلی پور، زهرا(1401)، شناسایی چالش ها و فرصت های توسعه گردشگری پایدار شهری در منطقه 4 تهران، مطالعات شهر ایرانی- اسلامی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، 49، 103- 130.https:///C:/Users/Test/Downloads/24214014905%20(1).pdf
حقی محمدرضا، حیدرزاده، احسان(1401)، عوامل پیشران در تحقق گردشگری پایدار شهری با رویکرد اکوتوریسم (نمونه موردی: شهر خوانسار)، گردشگری و توسعه، انجمن علمی گردشگری ایران، 11(2)، 19- 36.https://www.itsairanj.ir/article_141564_89b1cdb17c319c550fc2736314760d30.pdf
خاک نژاد، علی، حسین زاده دلیر، کریم و عزت پناه، بختیا(1401)، بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر برنامه ریزی و سیاست گذاری توسعة گردشگری تاریخی- فرهنگی در ایران (مطالعه موردی: شهر تبریز.)، مطالعات جامعه شناسی، دانشگاه تهران، 15(54)، 159- 177.https://doi.org/10.30495/ss.2021.1924684.1309
خادمی، لیلا، ایزدی، حسن، سلطانی، علی(1402)، تدوین ‌سناریوهای ‌توسعه ‌گردشگری ‌با‌رویکرد ‌آینده‌ پژوهی‌(نمونه‌موردی:‌ شهرستان‌خرم‌آباد)، گردشگری و توسعه، انجمن علمی گردشگری ایران، 12(1)، 177- 199.https://www.itsairanj.ir/article_162409_8239a38b17740390381450dc24b35488.pdf
دهقانی گیشی، فرزانه، نورمحمدی، سوده، بابایی الیاسی، میلاد، برکباف، نرجس سادات(1402)، ارزیابی و تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری ساحلی(مورد پژوهی: شهر ساحلی منجیل)، توسعه پایدار شهری، موسسه آموزش عالی دانش پژوهان پیشرو، 4(10)، 53- 69.https://usdjournal.daneshpajoohan.ac.ir/article_705537_a4006e5d37ffa7962e76af8b59e8c6f8.pdf
رضایی، محمدرضا، قاسمی، مسلم(1401)، ارزیابی قابلیت های گردشگری و نقش آن در توسعه شهری با تأکید بر برنامه ریزی راهبردی (نمونه موردی: شهر کرمان)، سیاست گذاری محیط شهری، دانشگاه آزاد واحد شیراز، 2(5)، 1- 16.https://juep.shiraz.iau.ir/article_690282_72403d6f1d43885f6ebfed343c3f0b57.pdf
زالی، نادر، عطریان، فروغ(1395)، تدوین سناریوهای توسعه گردشگری براساس اصول آینده پژوهی(مورد مطالعه: استان همدان)، آمایش سرزمین، دانشگاه تهران، 8(1)، 107- 131.https://jtcp.ut.ac.ir/article_59147_70cf0a8d225eaf0070fbcf2f48a45052.pdf
قاسمی، ایرج ، واشقانی فراهانی، گلسا(1397)، تحلیل شبکه ای جاذبه ها در برنامه ریزی گردشگری (مطالعه موردی: جاذبـه هـای شهرستان کاشان)، گردشگری شهری، دانشگاه تهران، 5(1)، 21- 34.https://jut.ut.ac.ir/article_65845.html
طرح جامع گردشگری استان خورستان: شناخت و بررسی وضع موجود(1387)، بخش اول، سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان خوزستان، معاونت پژوهشی دانشگاه شهید چمران اهواز .
مرادی مفرد، سمیه، امان پور، سعید، ملکی، سعید، احدنژاد روشتی، محسن(1401)، تحلیل ظرفیت های توسعه خلاق بافت های شهری با رویگرد گردشگری بومی و پایدار(مورد مطالعه: شهر شوش)، مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی رشت، 17(3)، 723- 739.https://ensani.ir/file/download/article/64916dddbcf2b-10690-1401-52.pdf
موسوی، میرنجف؛ کهکی، فاطمه سادات؛ جلالیان، سید اسحاق(1398)، ارزیابی عناصـر مـوثر بـر توسـعه گردشـگری شـهری مطالعه موردی: شهر ارومیه، گردشگری شهری، دانشگاه تهران، 6(2)، 61- 77.https://jut.ut.ac.ir/article_72080_0a61dda74e899a443ca25151fe2a6614.pdf
نادری، محمدباقر، رفیعیان، محسن(1401)، شناسایی پیشران های کلیدی موثر بر توسعه گردشگری با رویکرد آینده پژوهی(مطالعه موردی: مثلث طلایی گردشگری اصفهان، فارس، یزد، برنامه ریزی و توسعه گردشگری، دانشگاه مازندران، 11(43)، 27- 48.https://tourismpd.journals.umz.ac.ir/article_4254_6c6bed3e81eb48a4ac51797cb6a68c44.pdf
نجارزاده، محمد، باقری قره باغ، هوشمند، عین علی، محسن(1400)، تاملی بر راهبردهای بازاریابی در صنعت گردشگری و هتل داری در جهان: مطالعه مروری، گردشگری و توسعه، انجمن علمی گردشگری ایران، 10(2)، 1- 9.https://www.magiran.com/paper/showpdf/f45b0521-316d-4652-b407-3577d4c82086?p=2330624&m=1577
نصر، طاهره(1398)، شناسایی عوامل کلیدی موثر بر گردشگری در کلان شهر شیراز با رویکرد آینده پژوهی، پژوهش و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی مرودشت، 10(37)، 55- 66.https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_3539_860a885b487ebf8cf79e02cf7cd6c4ac.pd
 
Abbas, E. W., Jumriani, J., Syaharuddin, S., Subiyakto, B., & Rusmaniah, R. (2021). Portrait of Tourism Based on River Tourism in Banjarmasin. The Kalimantan Social Studies Journal, 3(1), 18-26.https://doi:10.20527/kss.v3i1.4145
Bec,‌ A.,‌ Moyle,‌ B.,‌ Timms,‌ K.,‌ Schaffer,‌ V.,‌ Skavronskaya,‌ L.,‌ &‌ Little,‌ C.‌ (2019).‌ Management‌ of‌ immersive‌ heritage‌ tourism‌ experiences:‌ A‌ conceptual‌ model.‌Tourism‌ Management,‌72,‌ 117-120.‌ https://doi.org/doi:‌10.1016/j.tourman.2018.10.033
Chris, R. (2012) Assisting the poor in China through tourism development: An eview of research,  Tourism Management, Vol. 33, pp. 239-248.https://doi:10.1016/j.tourman.2011.08.014
Chung, M. G., Herzberger, A., Frank, K. A., & Liu, J. (2020). International tourism dynamics ina globalized world: A social network analysis approach. Journal of Travel Research, 59(3), 387-403.https://doi.org/10.1177/0047287519844834
Eyisi, A., Lee, D., & Trees, K. (2021) Facilitating collaboration and community participation in tourism development: The case of South-Eastern Nigeria. Tourism and Hospitality Research, 21(3), 275-288.https://doi.org/10.1177/1467358420966035
Gali,‌ N.,‌ Camprubí,‌ R.,‌ &‌ Donaire,‌ J.‌ A.‌ (2017).‌ Analysing‌ tourism‌ slogans‌ in‌ top‌ tourism‌ destinations.‌ Journal‌ of‌ Destination‌ Marketing‌ &‌ Management,‌ 6)3(,‌ 243-251.‌https://doi. org/10.1016/j.jdmm.2016.04.0
Haile,‌A.‌(2017).‌ Sustainable ‌tourism ‌assessment ‌Peace‌ Through ‌commerce:‌Tourism‌ and‌ Development‌in‌ Eritrea,‌1st‌edition,‌Ethiopia. https://doi.  org/10.1016/j.jdmm.2016.04.0
Hartman, S. & Wielenga, B. & Heslinga, J.H. (2020) The future of tourism destination management:  building productive coalitions of actor networks for complex destination development, Journal of Tourism Futures, Vol.6, No.3, pp.213-218.DOI 10.1108/JTF-11-2019-0123
Herget,‌J.,‌Petrù,‌Z.,‌&‌Abrhám,‌J.‌(2015).‌City‌branding‌ and‌its‌economic‌impacts‌on‌tourism.‌Economics‌ &‌Sociology,‌8(1),‌119.‌https://doi: 10.14254/2071- 789X.2015/8-1/9
Jardim, S., & Mora, C. (2022). Customer reviews sentiment-based analysis and clustering for marketoriented tourism services and products development or positioning. Procedia Computer Science‚ 196, 199–206.https:// 10.1016/j.procs.2021.12.006
Kyara, V. C., Rahman, M. M., & Khanam, R., (2022). Investigating the environmental externalities of tourism development: evidence from tanzania. Heliyon, 8 (6)‚ 1-13.https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e09617
Li,‌X.,‌Kim,‌J.‌S.,‌&‌ Lee,‌T.‌J.‌(2021).‌Collaboration‌for‌ community-based‌ cultural‌ sustainability‌ in‌ island‌ tourism‌ development:‌ A‌ case‌ in‌ Korea.‌Sustainability,‌ 13(13),‌ 7306.‌ https://doi. org/10.3390/su13137306
Mendes, B., Ferreiraa, M. C.,‌& Dias T. G. (2022). Tourism as a service: Enhancing the tourist experience. Transportation Research Procedia‚ 62, 1–8.https://doi.org/10.1016/j.trpro.2022.02.001
Mir,‌S.‌A.‌(2017).‌The‌Impact‌of‌Tourism‌Industry‌on‌Gross‌Domestic‌Product‌and‌Balance‌of‌Payments‌in‌ India.‌International‌ Journal‌ of‌ Economics‌ merican‌ tourists'‌ perspectives.‌Tourism‌ Management‌ Perspectives,‌31,‌ 348-360.‌https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j. tmp.2019.07.005
Sutrisna, M., Saskara, N., & Ayu, I. (2020).  Prospective Analysis of Sustainable Tourism Development in Penglipuran Village as A Tourist Village Role Model in Bali. Technium Social Sciences ournal, 13, 184-198.DOI: 1939-6104-20-S6-159
Sharpy, R., (2017). Tourism marketing for developing countries: Battling stereotypes and crises in Asia, Africa and the Middle East, E. Avraham, E. Ketter. Palgrave Macmillan, Basingstoke. Tourism Management, 59(12), 100-109.https://doi.org/10.1057/pb.2016.5
Sigalat-Signes. E, Calvo-Palomares. R, Roig-Merino. B and García-Adán. I.(2019). Transition towards a tourist innovation model: The smart tourism destination Reality or territorial marketing?. Journal of Innovation & Knowledge, 1-9.https://doi.org/10.1016/j.jik.2019.06.002
Sop, S. (2020). Self-congruity theory in tourism research: A systematic review and future researchdirections. European Journal of Tourism Research, 26(14), 2604-2604.  https://doi.org/10.54055/ejtr.v26i.1935
Sorensen, F., & Grindsted, T.S. (2021). Sustainability approaches and nature tourism development.  Annals Of Tourism Research, 91‚ 1-14.https://doi.org/10.1016/j.annals.2021.103307
Tomej, K., & Xiang, Z. (2020). Affordances for tourism service design. Annals Of Tourism Research,  85‚ 1-9.https://doi.org/10.1016/j.annals.2020.103029
Tien, N. H., Viet, P. Q., Duc, N. M., & Tam,  V. T. (2021). Sustainability of tourism development in Vietnam's coastal provinces. World Review of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development, 17(5), 579-598.http://doi/epdf/10.1504/WREMSD.2021.117443
Vu, D. V., Tran, G. N., Nguyen, H. T. T., & Nguyen,  C. V. (2020). Factors Affecting Sustainable Tourism Development in Ba Ria-Vung Tau,  Vietnam. The ournal of Asian Finance,  Economics and Business, 7(9), 561-572.doi:10.13106/jafeb.2020.vol7.no9.561
Wu, Y. F. & Xu, H. G. & Lew, A. A. (2015) Consumption-led mobilized urbanism: Socio-spatialseparation in the second-home city of Sanya, Mobilities, Vol.10, No.1, pp.136–154.http://dx.doi.org/10.1080/17450101.2013.853952