ارزیابی تمرکز جغرافیایی استانی صنعت و عوامل مؤثر بر میزان آن در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار- اقتصاد شهری و منطقه¬ای، عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا

2 فوق لیسانس برنامه ریزی و توسعه اقتصادی، دانشگاه بوعلی سینا

چکیده

چگونگی توزیع و پراکندگی فعالیت­های تولیدی و استقرار واحدها و بنگاه­های صنعتی در مناطق مختلف به تصمیم­های این واحدها برای مکان­یابی در نواحی معین بستگی دارد. امّا بسیاری عوامل مهم  وجود دارند که در این تصمیم­گیری مؤثر هستند و واحدهای تولیدی با در نظر گرفتن آن عوامل، اقدام به انتخاب مکان و منطقۀ مناسب برای استقرار در آن می­کنند. پس می­توان گفت آن عوامل باعث ایجاد نوعی تمرکز به نام تمرکز جغرافیایی در صنعت می­شوند که یکی از مهم­ترین عناصر ساختار بازار می­باشد. در این تحقیق ما با اندازه­گیری میزان تمرکز جغرافیایی استانی برحسب اشتغال و با استفاده از شاخص EG، به بررسی تأثیر عوامل مؤثر در این نوع تمرکز برای دورۀ 1385- 1379 می­پردازیم و برای این کار مدل اقتصادسنجی پانل دیتا و روش Pooling و نرم­افزار Eviews6 مورد استفاده قرار گرفته است. نتایج این ارزیابی برای دورۀ مورد مطالعه نشان می­دهد که سه استان سمنان، قزوین و تهران به ‌ترتیب دارای بیشترین تمرکز جغرافیایی فعالیت­های مختلف در خود می­باشند. همچنین سه عاملِ موجودی سرمایۀ انسانی، دسترسی به حمل و نقل و دسترسی به بازار مصرف به ‌ترتیب بیشترین تأثیر معنی­دار را بر میزان تمرکز جغرافیایی صنایع در بین استان­ها ­دارند. البته متغیر سرمایۀ انسانی در مقایسه با سایر عوامل مؤثر بر میزان تمرکز جغرافیایی فعالیت­ها، بیشترین قدرت توضیح­دهندگی را در مدل دارا می­باشد. معنی­دار بودن عامل سرمایۀ انسانی و ارتباط مثبت و قوی آن با میزان تمرکز جغرافیایی، یکنقطۀ قوت برای سیاست­های دولت در تنظیم تمرکز جغرافیایی در بین استان­ها و مناطق مختلف کشور است؛ به طوری که دولت با افزایش میزان کمّی و کیفی این نوع سرمایه بخصوص در استان­های محروم خواهد توانست در جهت کاهش میزان تمرکز جغرافیایی و ایجاد یک توسعۀ هماهنگ منطقه­ای گام بسیار مهمی بردارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessment of Province geographical Centralization of Industry and Effective factors on its value

نویسندگان [English]

  • Dr. Nader Mehregan 1
  • Yoonos Teimoori 2
چکیده [English]

The manner of distribution and dispersion of production activities and establishment of industrial units in different regions depends on the decisions of these units for locating in specified areas. But there are important and great factors which are effective in this decision making and production units by considering these factors, will select the proper location and region for their settlement.
So, it can be indicated that the above said factors make a kind of centralization named as geographical centralization in industry which is one of the most important elements of the market structure. In this study, by measuring the provincial geographic concentration index in terms of employment and by using EG index, we study the impact of effective factors on this kind of centralization for the time period of 2000-2006, for which the econometric model of data panel , pooling method and Eviews 6 software were used.
The results of this assessment for the study period shows that the three provinces of Semnan, Qazvin  and Tehran has the most rate of geographical centralization of different activities in themselves. Also the factors including human capital, access to transportation and access to markets respectively has the most significant influence on the geographic concentration of industries in the province. Also the human capital variable in comparison with other factors affecting on geographical concentration of activities, has the greatest explanatory power in the model
The significant of human capital factor and its strong and positive relationship with the rate of geographical centralization is the strong point for the policies of the state for regulating geographical centralization in the provinces and different areas of the country, so that  the state by increasing the quantity and quality of this type of investment, particularly in deprived provinces  ¬ will be able to reduce geographic concentration and  take a very important step to create a regional harmonious development .

کلیدواژه‌ها [English]

  • geographic concentration
  • EG index
  • industry
  • Pooling Model