واکاوی زمینه‌گرایی و ارائة الگوی استراتژی در معماری مسکن مهر استان ایلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه آموزشی مهندسی معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام، ایلام، ایران

چکیده

زمینه‌‌گرایی در معماری، رویکردی است که به­دنبال سازگاری ساختمان‌‌ها با بناهای همجوار و ایجاد زمینة سازگاری با ساختمان‌‌های آینده است؛ بنابراین توجه به آن می‌‌تواند سطح کیفیت و رضایت محیط زندگی ساکنان را ارتقا بخشد. مسئله‌ای که در اینجا مطرح است این است که به چه میزان قوانین معماری زمینه‌گرا در ساختمان‌های مسکن اجتماعی، به­ویژه در پروژه‌های مسکن مهر، رعایت شده‌اند؟ همچنین میزان موفقیت طرح‌های مسکن مهر از منظر معماری در ایجاد حس رضایتمندی میان ساکنین، باید مورد ارزیابی قرارگیرد. پژوهش حاضر با هدف تدوین الگوی استراتژی‌‌های زمینه‌‌گرایی در معماری مسکن اجتماعی (مسکن مهر) در استان ایلام به روش ترکیبی (کیفی و کمی) انجام شده است. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش، کتابخانه‌‌ای و میدانی با استفاده از ابزار مصاحبه و پرسش­نامه است. در بخش کیفی، با کارشناسان معماری و طراحی شهری به­روش «گلوله‌‌برفی» مصاحبه انجام­شد که با 12 نفر به اشباع نظری رسید. همچنین از روش تحلیل تم برای تجزیه­وتحلیل داده‌‌های کیفی استفاده شد. در بخش کمی، پرسش­نامه‌‌ای به کمک مفاهیم استخراج­شده در بخش کیفی، طراحی و سپس با تأیید روایی و پایایی آن بین 384 نفر از ساکنان مجتمع‌‌های مسکونی مسکن مهر استان ایلام به­روش نمونه‌‌گیری طبقه‌‌ای توزیع شد. تجزیه­وتحلیل داده‌‌های کیفی حاکی از استخراج 76 کدگزینشی، 25 تم فرعی و 4 تم اصلی بود. یافته‌‌های کمی نشان­داد که عوامل کالبدی، تاریخی، اجتماعی– فرهنگی و طبیعی به­عنوان استراتژی‌‌های معماری زمینه‌‌گرا در مسکن مهر استان ایلام تعیین­شدند. از بین استراتژی‌‌های تدوین­شده، استراتژی طبیعی با میانگین رتبه (87/2) دارای بیشترین میزان اهمیت و استراتژی تاریخی با میانگین رتبه (12/2) دارای کمترین اهمیت بودند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analyzing Contextualism and Presenting a Strategy Model in Mehr Housing Architecture, Ilam Province

نویسنده [English]

  • Karen Fatahi
Associate Professor, Department of Architectural Engineering, Islamic Azad University, Ilam Branch, Ilam, Iran.
چکیده [English]

Contextualism in architecture is an approach that seeks to adapt buildings to neighboring buildings and create a basis for adaptation to future buildings. Therefore, paying attention to it can improve the level of quality and satisfaction of the living environment of residents. The issue at hand here is to what extent the rules of contextual architecture have been observed in social housing buildings, especially in Mehr housing projects. Also, the success of Mehr housing projects from an architectural perspective in creating a sense of satisfaction among residents should be evaluated. The present study aimed to develop a model of contextual strategies in social housing architecture (Mehr Housing) in Ilam province using a mixed method (qualitative and quantitative). The data collection method in this study was library and field, using interview and questionnaire tools. In the qualitative part, interviews were conducted with architecture and urban design experts using the snowball method, which reached theoretical saturation with 12 people. The theme analysis method was also used to analyze qualitative data. In the quantitative part, a questionnaire was designed with the help of the concepts extracted in the qualitative part and then, after confirming its validity and reliability, it was distributed among 384 residents of Mehr Housing residential complexes in Ilam province using stratified sampling. Qualitative data analysis indicated the extraction of 76 selection codes, 25 sub-themes, and 4 main themes. Quantitative findings showed that physical, historical, socio-cultural, and natural factors were determined as contextual architectural strategies in Mehr Housing in Ilam province. Among the strategies developed, the natural strategy with an average rank of (2.87) had the highest importance and the historical strategy with an average rank of (2.12) had the lowest importance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • contextual strategies
  • social housing
  • Mehr housing
  • architecture
  • Ilam province
امانپور، سعید؛ حسینی سیاهگلی، مهناز؛ آذربرزین، نیلوفر (1401). ارزیابی مکان­یابی مسکن مهر با تأکید بر بعد محیطی (نمونة موردی: مسکن مهر شهر ایذه). جغرافیا و توسعة فضای شهری، 9(3), 103-120.https://doi.org/10.22067/jgusd.2022.48322.0 
ایران نژاد، محمدجواد (1396). مطالعه مسکن برای گروه های کم درآمد شهری با تاکید بر پایداری اجتماعی؛ نمونه موردی شهر ایلام. مدیریت شهری، 16(49 )، 67-76.https://sid.ir/paper/92209/fa
آزادخانی، پاکزاد؛ جهانی، فتاح (1395). ارزیابی مکانی مجتمع­های مسکن مهر ایلام و تعیین پهنه­های مناسب به­منظور ارائة الگوی مطلوب با رویکرد کالبدی و زیست­محیط. مطالعات نواحی شهری،  4(9),41-33.
بهمنی، المیرا؛ گودرزی سروش، محمد مهدی؛ زارعی، محمد ابراهیم (1395). بررسی شناخت عوامل زمینه­گرا در کالبد خانه­ها و بافت کهن سنندج با نگاهی به ویژگی­های عمارت وکیل­الملک. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 7(26), 55-69.
پورمند، حسنعلی؛ امیرشکاری، سارا (1393). بررسی ابعاد بازآفرینی فرهنگ زیستی و رابطه آن با رویکرد زمینه گرایی در معماری. دومین کنگره بین المللی سازه ، معماری و توسعه شهری،تبریز.https://civilica.com/doc/353687
جعفری، عاطفه؛ مهدوی­پور، حسین (1392). نقش تکنولوژی­های بومی در کیفیت فضاهای مسکونی. مسکن و محیط روستا، 32(141)، 51-68.http://jhre.ir/article-1-10-fa.html
حاجی­زاده علمداری، کوروش؛ اعتصام، ایرج؛ مختاباد امریی، سید مصطفی(1400). ارزیابیِ شاخص­های زمینه­گرایی در فرآیند طراحی معماری. جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه­ای، 2(42), 115-123.
ذبیحی، حسین؛ حبیب، فرح؛ رهبری­منش، کمال (1390). بررسی رابطه بین میزان رضایت از مجتمع­های مسکونی و تأثیر مجتمع­های مسکونی بر روابط انسان (مطالعة موردی: چند مجتمع مسکونی در تهران). هویت شهر، 5(8)، 103-118.https://sid.ir/paper/154551/fa
رضائیان، سجاد؛ عسگری، حشمت الله؛ درویشی، باقر (1398). بررسی عوامل تعیین­کنندة اجاره­مسکن در شهر ایلام با رویکرد اقتصادسنجی فضایی هدانیک. اقتصاد و مدیریت شهری، 7(26), 15-27.http://iueam.ir/article-1-1189-fa.html
زنگنه شهرکی، سعید؛ احمدی فرد، نرگس؛ فرهادی خواه، حسین؛ فتوحی مهربانی، باقر؛ حیدری، اصغر؛ ابدالی، یعقوب (1398). برنامه‌ریزی فضایی، حکمرانی شهری و زمینه اقتصادی: مطالعه موردی طرح مسکن مهر، ایران.  بافت‌های شهری و تعاملات شهری و روستایی، 9(5):169. doi:10.3390/land9050169
زینی، شجاع (1399). بررسی ساختاری و استراتژیکی مسکن مهر در مساکن شهر دره­شهر (استان ایلام) با تأکید بر پارامترهای فنی و اجرایی. سومین همایش تدبیر معماری، شهرسازی، عمران و جغرافیا در توسعة پایدار. https://civilica.com/doc/1138093
سلاورزی­زاده، محمد؛ شیخی، حجت؛ حاتمی، شهین (1400). شناسایی و تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر توسعة مسکن اجتماعی با تأکید بر آینده‌نگاری (مورد شناسی: شهر ایلام). جغرافیا و آمایش شهری منطقه­ای، 11(39) 199-224.https://gaij.usb.ac.ir/article_6396.html
سیاوشی، سامان؛ رستمی، مهسا (1394). میزان رضایتمندی خانواده­های ساکن در مسکن مهر براساس نظریة «ویتروویوس» (مطالعة موردی: مسکن مهر شهرک جانبازان شهرستان ایلام). اولین کنفرانس سالانة پژوهش­های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری.
شکوهی راد، فاطمه ؛ سیاوش پور، بهرام(1399). زمینه گرایی در معماری بافت های تاریخی با تکیه بر کالبد. هشتمین کنفرانس ملی مهندسی عمران، معماری و توسعه شهری پایدار ایران،تهران.https://civilica.com/doc/1125089
شیران، حسنیه؛ رخشانی­نسب، حمید رضا (1401). ارزیابی تطبیقی میزان رضایت ساکنان از مسکن مهر (مورد مطالعه: مسکن مهر شرق و مسکن مهر غرب زاهدان). برنامه­ریزی توسعة کالبدی، 7(1)، 53-66.https://doi.org/10.30473/psp.2022.53955.2330
عبودیت، مریم(1396). بررسی مولفه های نورپردازی در فضای شهری و ارایه راهکار های مناسب ( نمونه موردی بافت تاریخی شرق میدان نقش جهان ).کنفرانس بین المللی عمران،معماری و شهرسازی ایران معاصر،تهران.https://civilica.com/doc/709399
عریانی نژاد، رضا ؛نوری، سپیده (1402). بررسی و تدوین مولفه های موثر بر معماری زمینه گرا در طراحی معماری. سومین کنفرانس بین المللی معماری،عمران،شهرسازی،محیط زیست و افق های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب،تبریز.https://civilica.com/doc/1959564
عظمتی، حمزه؛ پورباقر، سمیه؛رستمی، ودود (1395). ارزیابی میزان رضایت از مسکن مقرون‌به‌صرفه مطالعه موردی: مسکن مهر اردبیل در استان اردبیل ایران. مجله فناوری مهندسی معماری، 6(2):199. https://civilica.com/doc/1959564
غلامپور، اسد الله؛ نعامی، عبدالله؛ مشبکی اصفهانی، اصغر (1398). ارائة الگوی بازاریابی مبتنی بر رسانه­های اجتماعی در صنعت محصولات غذایی و نوشیدنی­های ارگانیک ایران با بهره­گیری از روش تحلیل تم. تحقیقات اقتصاد کشاورزی، 11(4)، 31-58.20.1001.1.20086407.1398.11.44.2.3
فیضی، محسن؛ اسماعیل­دخت، مریم (1394). تبارشناسی تحلیلی تکنولوژی­های نوین­ساخت جهت هویت­بخشی به بناهای معماری با رویکرد زمینه­گرایی. مدیریت شهری، 14(38)، 173-195.ملکی، سعید؛ عسگری، مریم (1398). بررسی وضعیت شاخص­های کمّی و کیفی اجتماعی و دسترسی مسکن در سطح محلات حاشیه­نشین شهری (مطالعة موردی: محلات بان­برز، بان­بور و سبزی­آباد شهر ایلام). جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، 11(39)، 177-201.https://sanad.iau.ir/fa/Article/937964?FullText=FullText
نقوی، علیرضا (1402).ارزیابی الگوهای مسکن سازی شهری در کشورهای در حال توسعه (مطالعه موردی بافت های فرسوده شهری در ایران). پنجمین کنفرانس بین المللی و ششمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی.https://civilica.com/doc/1721517
وارثی، حمید­رضا؛ عسکری، مریم (1391). تحلیل جغرافیایی مسکن محلات شهری ایلام. اطلاعات جغرافیایی «سپهر»، 21(82)، 92-98.
همدم، هادی؛ زینالی، مهدی؛ بادآور نهندی، یونس؛ محمدی، احمد (1401). شناسایی مؤلفه­ها و عوامل مؤثر بر انتقال دانش  «IFRS» با تأکید بر محتوای دانش، بازیگران دانش و فاصلة سازمانی بین آن­ها با روش تحلیل تم.  مطالعات حسابداری و حسابرسی، 11(42)، 111-130.DOI: 10.22034/iaas.2022.156501
 
Braun, V., Clarke, V. (2012). Thematic Analysis. In A. P. Association, APA Handbook of Research Methods in Psychology, (pp. 57-71).https://www.researchgate.net/publication/269930410_Thematic_analysis