تحلیل چالش‌‌‌‌های متغیرهای کلان مدیریت منابع محیطی در سکونتگاه‌‌‌‌های روستایی استان مازندران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌‌‌‌ریزی گردشگری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران

10.22111/gaij.2021.6393

چکیده

منابع محیطی در مناطق روستایی نقش زیربنایی در اقتصاد کشور دارد و زمینه‌‌ساز حرکت درجهت دستیابی به اهداف توسعه است. این در حالی است که با توجه به اهمیت این منابع، بحران‌‌‌‌های زیست‌‌‌‌محیطی روزبه‌‌روز افزایش می‌‌یابد؛ ازاین‌‌رو، پرداختن به مسائل مدیریت منابع محیطی از اهمیت ویژه‌‌ای برخوردار است. هدف از این پژوهش، تحلیل چالش‌‌‌‌های متغیرهای کلان مدیریت منابع محیطی در سکونتگاه‌‌‌‌‌‌های روستایی استان مازندران است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و برای گردآوری داده‌‌‌‌ها از مطالعات میدانی (پرسشنامه) استفاده شده‌‌است. جامعۀ آماری این تحقیق شامل 50 نفر از کارشناسانی هستند که در حوزۀ مدیریت منابع محیطی فعالیت داشتند. برای تجزیه‌‌وتحلیل داده‌‌ها از آزمون‌‌های t تک‌‌نمونه‌‌ای و تحلیل عاملی استفاده شده‌‌است. یافته‌‌‌‌های تحقیق نشان داد که براساس آزمون t تک‌‌نمونه رابطۀ معنی‌‌داری بین شاخص‌‌ها وجود دارد و تفاوت مطلوبیت آن‌‌ها به شکل مثبت برآورد شده‌‌است. نتایج آزمون تحلیل عاملی با مقدار 564/.KMO و مقدار بارتلت 533/1092 نشان داد که 44 شاخص مورد بررسی در 10 عامل شناسایی شد، در مجموع 96/56 درصد از کل واریانس را تبیین و بیشترین مقدار آن با واریانس 77/6 و مقدار ویژه 98/2 مربوط به عامل ضعف قوانین و مقررات و کمترین آن با واریانس 82/4 و مقدار ویژۀ 201/2 مربوط به عامل مشکلات انسان‌‌ساخت است؛ بنابراین به‌‌ترتیب عوامل «قوانین و مقررات، مشکلات سیاسی و اجتماعی؛ برنامه‌‌‌‌ریزی؛ مشکلات نظارتی؛ عملکردی یا کارکردی؛ صلاحیت مدیران و کارمندان؛ مشکلات کارفرمایان و مجریان طرح‌‌‌‌ها؛ مسائل اقتصادی؛ مهارت‌‌‌‌های فردی و مشکلات انسان‌‌ساخت» را می‌‌توان از چالش‌‌های مدیریت منابع در روستاهای استان مازندران نام برد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyzing the Challenges of Macro Variables of Environmental Resource Management in Rural Settlements of Mazandaran Province

نویسنده [English]

  • Zahra Sharifinia
چکیده [English]

Environmental resources in rural areas play a fundamental role in the country's economy and pave the way for achieving development goals. However, due to the importance of these resources, environmental crises are increasing day by day. Therefore, addressing environmental resource management issues is of particular importance. The purpose of this study is to analyze the challenges of macro variables of environmental resources management in rural settlements of Mazandaran province. Descriptive and analytical research methods and field studies (questionnaires) have been used to collect data. The statistical population of this study is 50 experts in the field of environmental resource management. Single sample t-test and factor analysis were used to analyze the data. The research findings showed that based on the t-test, there is a significant relationship between the indicators and the difference in their desirability has been positively satisfied. The results of factor analysis show that the 44 indicators examined in 10 factors were identified and its KMO value was 0.5644 and its bartlet value was 1032/533. In total, 56.96% of the total variance was explained and the highest value was 6.77 and 2.98 was related to the factor of rules and regulations and the lowest was related to the cause of man-made problems with variance of 4.82 and its specific value was 2.201. Thus, respectively, the factors of "laws and regulations, political and social problems; Planning; Regulatory problems; Functional or functional; Competence of managers and employees; Problems of employers and project implementers; Economic issues; Individual skills; Man-made problems mentioned the challenges of resource management in the villages of Mazandaran province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Macro variables of management
  • environmental resources
  • Rural Areas
  • Mazandaran Province
بزی، خدارحم. (1389). تأملی بر محیط‌‌‌‌زیست و پایداری آن در جهان اسلام، مجموعه مقالات چهارمین کنگره بین‌المللی جغرافی‌دانان جهان اسلام. تبریز. https://civilica.com/doc/82747/
پوراحمد، احمد؛ حیدری، رقیه. (1395). بررسی آلودگی‌‌‌‌های زیست‌‌‌‌محیطی در کشورهای جهان اسلام، فصلنامۀ پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام،  انجمن مطالعات جهان اسلام، سال ششم، شمارۀ 1، صص170-143. http://priw.ir/browse.php?a_id=28&sid=1&slc_lang=fa
توحیدی‌‌‌‌نیا، ابوالقاسم. (1383). اخلاق، اقتصاد و محیط‌‌‌‌زیست، جستارهای اقتصادی‌‌‌‌، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، دوره1، شمارۀ 2، صص 176-57. http://iee.rihu.ac.ir/article_330.html
حسن‌شاهی، هاجر؛ ابوالحسنی، سید؛ رضایی؛ عبدالمطلب. (1388). تحلیل مدیریت پایدار منابع طبیعی در بین کشاورزان شهرستان بهبهان (مطالعۀ موردی در استان خوزستان)، فصلنامۀ علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، سال هفتم، شمارۀ 2، صص 180-169. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=104007
رجب‌‌‌‌پور، ابراهیم. (1396). تأثیر مدیریت منابع انسانی بر توسعۀ مدیریت زیست‌‌‌‌محیطی، ‌‌‌‌فصلنامۀ پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین(ع)، دانشگاه جامع آمام حسین، سال نهم، شمارۀ 1 (پیاپی27)، صص 73-51. https://hrmj.ihu.ac.ir/article_25986.html
زارع چاهوکی، محمدعلی؛ سنایی، انور. (1397). پرداخت برای خدمات‌‌‌‌های بوم نظام، ابزاری اقتصادی برای حفاظت از منابع طبیعی، پرداخت برای خدمات بوم نظام، پژوهش‌‌‌‌های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی، فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، جلد 3، شمارۀ 2، صص 134-123. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=351140
سجاسی قیداری، ،حمدالله، عزیزی، ثریا (1395)، سنجش و تحلیل سطح سواد زیست محیطی کشاورزان روستایی، مطالعه موردی: روستاهای دهستان زوارم شهرستان شیروان، جغرافیا و برنامه‌‌‌‌ریزی محیطی، دانشگاه اصفهان، سال 27، پیاپی63، شماره 3، صص130-107. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=310068
شرفی، لیدا؛ علی‌بیگی، امیرحسین. (1393). الگوی سنجش پایداری محیط‌زیست روستایی، مورد: روستای شروینه در شهرستان جوانرود، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، دانشگاه خوارزمی، سال چهارم، شمارۀ 2، پیاپی 12، صص 132-115. https://www.magiran.com/paper/1451920
شهریاری، زهره؛ ولی شریعت پناهی، مجید؛ فرجی‌راد، عبدالرضا. (1396). تحلیل نقش اکوتوریسم در پایداری منابع زیست‌محیطی و اجتماعی مناطق روستایی در راستای توسعۀ پایدار (مطالعۀ موردی: شهرستان خوانسار)، فصلنامۀ نگرش‌‌‌‌های نو در جغرافیای انسانی، دانشگاه آزاد واحد اسلامی گرمسار، سال دهم، شمارۀ 1، صص 161-145. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=308834
صفاییان، نصرت‌الله؛ شکری، مریم؛ جباریان امیری، بهمن. (1381). ارزیابی اثرات محیط‌‌‌‌زیستی توسعه در شمال ایران با مدل تخریب، محیط‌شناسی‌‌‌‌، دانشگاه تهران، شمارۀ 30، صص 8-1. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=14281
عابدی سروستانی، احمد. (1393). بررسی نقش و جایگاه مشارکتی شوراهای محلی در حفاظت از منابع طبیعی، نشریۀ حفاظت و بهره‌برداری از منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، جلد چهارم، شمارۀ اول، صص 21-1. http://georesearch.ir/article-1-258-fa.html
عباسپور، مجید؛ احدی، حسن؛ محمودی، محمود؛ کارگری، نرگس. (1382). ارزیابی اثرات فرهنگی و روان‌شناختی دوره‌‌‌‌های آموزش کوتاه‌مدت کاهش مصرف انرژی و حفاظت محیط‌‌‌‌زیست برای عموم مردم، علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، شمارۀ 19، صص 17-1. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=63563
عنابستانی، علی‌اکبر؛ نادری، مریم. (1397). بررسی چالش‌‌‌‌های مدیریت منابع محیطی در مناطق روستایی (نمونۀ موردی: شهرستان بینالود)، جغرافیا و مخاطرات محیطی،دانشگاه فردوسی مشهد، دوره7، شمارۀ 28؛ صص70-53. https://geoeh.um.ac.ir/article_32846.html
قاسمی، محمدعلی؛ قاسمی، علی‌اصغر. (1385). نگرش سیستماتیک به زمینه‌‌‌‌های فعالیت سازمان‌‌‌‌های غیردولتی در مدیریت منابع طبیعی، نشریۀ جهاد، موسسه آموزش و ترویج کشاورزی جهاد کشاورزی، دوره 6، شمارۀ 271، صص 211-198. http://ensani.ir/fa/article/250113/
قربانی، مهدی؛ راسخی، ساره؛ سلیمی، جمیله؛ روغنی، ربانه. (1393). مدیریت منابع طبیعی در مقیاس محلی، سرمایۀ اجتماعی و قدرت اجتماعی در شبکۀ ذی‌‌‌‌نفعان محلی (مطالعۀ موردی، سامان عرفی کجین دشت- منطقۀ کلاته رودبار دامغان)، پژوهش‌‌‌‌های روستایی،دانشگاه تهران، دورۀ پنجم، شمارۀ 4، صص 808-799. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=249004
محمد‌‌‌‌نژاد شورکایی، مجتبی؛ سید‌‌‌‌جوادین، سید‌‌‌‌رضا؛ شاه‌‌‌‌حسینی، محمد‌‌‌‌علی؛ حاج کریمی، عباسعلی. (1395). ارائۀ چارچوبی برای مدیریت منابع انسانی سبز، مدیریت دولتی، دانشگاه تهران، دورۀ هشتم، شمارۀ 4، صص 710-691. https://jipa.ut.ac.ir/article_62183.html
مترنیخت، گراسیه لا. (1399). کاربری اراضی و برنامه‌‌‌‌ریزی فضایی توانایی مدیریت پایدار منابع زمین، ترجمۀ احمد رومیانی و حمیده محمودی، انتشارات آذرخش، چاپ اول. https://www.springer.com/gp/book/9783319718606
 
Ciarreta,A, , Espinosa  ,MP and. Pizarro –Irizar ,(2014), Is green energy expensive, Empirical evidence fromthe Spanish electricity market, Energy Policy, Vol. 69, pp. 205–215, 2014. DOI: 10.1016/j.enpol.2014.02.025
Coria, J., & Sterner, T., (2011). Natural resource management: Challenges and policy options. Annu. Rev. Resour. Econ., 3(1), 203-230. DOI:10.4324/9781315780894
Duryea, M. L., & Hermansen, L. A., (2002), Challenges to forest resource management and conservation. Human Influences on Forest Ecosystems: The Southern Wildland–Urban Interface Assessment. USDA Forest Service, 93-113. DOI: 10.2737/SRS-GTR-55
Basiago, A. D. (1998). Economic, social, and environmental sustainability in development theory and urban planning practice. Environmentalist, 19(2), 145-161. https://link.springer.com/article/10.1023/A:1006697118620
Lee, D. R., Neves, B., Wiebe, K., Lipper, L., & Zurek, M. (2009). Rural poverty and natural resources: Improving access and sustainable management. Agricultural Development Economics Division, FAO. https://www.researchgate.net/publication/281321264
FAO. (1994), People participation programme in pujehun, sierraleon,Rome,FAO. https://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=XF2016048156
Haden, S.S.P., Oyler, J.D., Humphreys, J.H., (2009). Historical, practical, and theoretical perspectives on green management: an exploratory analysis. Management Decision 47 (7), 1041–1055. DOI:10.1108/00251740910978287
Hollinger, Keith H. (2008). Trade Liberalization and the Environment: A Study of NAFTA's Impact in El Paso, Texas and Juarez, Mexico.  Virginia Polytechnic Institute and State University, 1-79. DOI: 10.1016/j.jinteco.2017.01.005
Kotcher, J., Maibach, E., & Choi, W. T. (2019). Fossil fuels are harming our brains: identifying key messages about the health effects of air pollution from fossil fuels. BMC public health, 19(1), 1079. DOI:10.1186/s12889-019-7373-1
Moharam Negad, N., & Heidari, O. (2006). Developing practical solutions to the environmental education of the younger generation. Journal of Environmental Science and Technology, 8(1), 68-77. (In Persian). https://www.sid.ir/en/journal/JournalList.aspx?ID=2357
Norberg, J. and Cumming, G.S., 2008, Complexity Theory for a Sustainable Future, Columbia University Press, New York, . SA, PP. 155-179. https://www.sid.ir/en/journal/JournalList.aspx?ID=2357. https://www.researchgate.net/publication/283920499_Complexity_theory_for_a_sustainable_future_conclusions_and_outlook
Norway Energy Policy, (2015), Laws and Regulations Handbook, strategic information and basic laws, IBP, Inc. Business & Economics, Vol. 1, 2015.  https://www.amazon.in/Regulations-Handbook-Strategic-Information-Investment/dp/1329048601
Ogata S. (2001), State security- human security, The Fdridtj of Nansen Memorial Lecture,2001, Tokyo, December 12. https://www.jstor.org/stable/27800482?seq=1
Daily, B. F., & Huang, S. C. (2001). Achieving sustainability through attention to human resource factors in environmental management. International Journal of operations & production management. http://dx.doi.org/10.1108/01443570110410892
Osman, I., Ho, T.C.F., Galang, M.C., 2011. The relationship between human resource practices and firm performance: an empirical assessment of firms in Malaysia. Business Strategy Series 12 (1), 41-48. DOI:10.1108/17515631111100412
Prell, C., Hubacek, K. and Reed, M. 2009, Stakeholder Analysis and Social Network Analysis in Natural Resource Management, Society and Natural Resources, 22 (6), PP. 501-518. DOI:10.1080/08941920802199202
Rahman M.H. and M. Yamao (2007). Community Based Organic Farming and Social Capital in Different Network Structures: Studies in Two Farming Communities in Bangladesh. American J. of Agricultural and Biological Science, 2(2): 62-68.  https://doi.org/10.3844/ajabssp.2007.62.68
Borowy, I. (2013). Defining sustainable development for our common future: A history of the World Commission on Environment and Development (Brundtland Commission). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203383797
Sarvestani, A. (2007). Views of nature and environmental ethics with emphasis on the Islamic perspective. Ethical Issues in Science and Technology, 2, 59-72. (in Persian). https://www.researchgate.net/publication/268296827_Environmental_Ethics_Toward_an_Islamic_Perspective
Stenhouse N. (2017), Spreading success beyond the laboratory: applying the REAIM framework for effective  environmental communication interventions at scale. Environ Commun. 2017;0(0):1–13. https://doi.org/10.1080/17524032.2017.1289110
Stone, D. (2006). Sustainable development: Convergence of public health and natural environment agendas, nationally and locally. Public Health, 120, 1110-1113. DOI: 10.1016/j.puhe.2006.10.011
Strigl, A. (2003). Science, research, knowledge and capacity building. Environ. Dev. Sustainability, 5: 255–273.  DOI:10.1023/A:1025361122767
Wilkinson, A., Hill, M., Gollan, P., (2001). The sustainability debates. International Journal of Operations & Production Management 21 (12), 1492–1502. https://doi.org/10.1108/01443570110410865
Lichtenberg, E, and R. Zimmerman, (1999), Information and Farmers’ Attitudes about Pesticides, Water Quality, and Related Environmental Effects, Agriculture, Ecosystems & Environment, Vol. 73, No. 3, p. 227-236.. https://doi.org/10.1016/S0167-8809(99)00053-5
Liniger, H. P., Mekdaschi Studer, R., Hauert, C., & Gurtner, M. (2011). Sustainable land management in practice—Guidelines and best practices for Sub-Saharan Africa. Rome, Italy: TerrAfrica, World Overview of Conservation Approaches and Technologies (WOCAT) and Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). http://www.fao.org/3/i1861e/i1861e00.htm
Australia, S. O. W. (2011). Directions paper on the integration of natural resource management into land use planning. Perth, Western Australia: Western Australian Planning Commission.
Australia, G. O. W. (2008). Environmental guidance for planning and development. Guidance Statement No. 33. https://www.epa.wa.gov.au/policies-guidance/environmental-guidance-planning-and-development-gs-33
Carpenter, S., Walker, B., Anderies, J. M., & Abel, N. (2001). From metaphor to measurement: resilience of what to what? Ecosystems, 4(8), 765-781. DOI:10.1007/s10021-001-0045-9
Douthwaite, B., Delve, R., Ekboir, J., & Twomlow, S. (2002, September). Contending with complexity: The role of evaluation in successful INRM. In CGIAR INRM Workshop (pp. 16-19). DOI:10.3763/ijas.2003.0106